بررسی کارکردهای تجارتخانه‌های مشهد در عصر پهلوی با تکیه بر کارکردهای فرهنگی آن ها

فائزه فاطمی؛ زهرا علیزاده بیرجندی؛ مجتبی خلیفه

دوره 16، شماره 4 ، مرداد 1401

http://dx.doi.org/10.22034/fakh.2022.336759.1544

چکیده
  یکی از موضوعات مهم شایان توجه در مطالعات تاریخ محلی خراسان، پژوهش در باب تاریخ اقتصادی خراسان است. با توجه به اهمیت این‌گونه پژوهش‌ها، مقاله حاضر به بررسی تجارتخانه‌های مشهد در عصر پهلوی اختصاص دارد. بر اساس اهداف پژوهش در این مقاله فعالیت‌های تجاری تجارتخانه‌های مشهد و کارکردهای مختلف تجار و نیز تبیین کارکردهای فرهنگی تجارتخانه‌های ...  بیشتر

پیامدهای جنگ ها و بلاهای طبیعی در خراسان بر اساس تواریخ دودمانی صفویه

شهین فارابی

دوره 15، شماره 3 ، خرداد 1400، ، صفحه 157-178

http://dx.doi.org/10.22034/fakh.2021.276280.1454

چکیده
  حملات ازبکان و نزول بلاهای طبیعی، ازجمله آسیب‌هایی است که خراسان عهد صفوی در معرض پیامدهای نامطلوب سیاسی، اجتماعی و اقتصادی آن قرار گرفت. علی­رغم اهمیت خراسان به­­عنوان پایگاه تشیع و اقدامات عمرانی شاهان صفوی نسبت به مرمت ویرانی‌های ناشی از وقایع مذکور، توسعه استعدادهای بالقوه این منطقه تا حدود زیادی به تأخیر افتاد و شرایط ...  بیشتر

شعله‌واری بیان دو عارف بزرگ خراسان (سنایی و مولانا)

محمد بهنام فر؛ مصطفی غریب؛ سیدمهدی رحیمی؛ ابراهیم محمدی

دوره 15، شماره 2 ، اسفند 1399، ، صفحه 57-90

http://dx.doi.org/10.22034/fakh.2021.266362.1443

چکیده
  شعله‌واری بیان، یکی از مؤلفه‌هایی است که در مکتب سوررئالیسم و بویژه از سوی آندره برتون مورد توجه بوده­است. منظور از شعله‌واری بیان، استفاده از استعارات و تصاویر درخشان و نورانی برای بیان تعابیر آتشین و شعله‌وار است. این نورانیت که "نور ایماژ" نامیده می‌شود، برآمده از الحاق دو بخش متفاوت تصویر است. در کلام برخی از شاعران فارسی‌زبان ...  بیشتر

تأثیرات جنگ جهانی دوم در وضعیت اجتماعی- ‌اقتصادی خراسان

هادی وکیلی؛ شادی حاجی زاده سعدآباد؛ نازنین حاجی زاده سعدآباد

دوره 14، شماره 4 ، شهریور 1399، ، صفحه 121-148

http://dx.doi.org/10.22034/fakh.2021.219834.1400

چکیده
  هم‌زمان با آغاز جنگ جهانی دوم، ایران بی‌طرفی خود را در این جنگ اعلان کرد؛ اما دولت‌های متفق با بهانه‌ حضور جاسوسان آلمانی‌ در ایران، در شهریورماه 1320 به ایران وارد شدند. این جنگ همان‌گونه که در اروپا سبب تحولات و زیرورویی اوضاع اجتماعی و اقتصادی شده بود، به حوادث و دگرگونی‌هایی در ایران و بویژه در خراسان نیز منجر گردید. خراسان به ...  بیشتر

تأثیر شهرنشینی بر رشد علم در خراسان از فتوحات اولیه تا امارت طاهریان

حسین شیرمحمدی باباشیخعلی؛ مرضیه شریفی؛ مصطفی پیرمرادیان

دوره 13، شماره 2 ، اسفند 1397، ، صفحه 75-97

http://dx.doi.org/10.22034/fakh.2019.93146

چکیده
  اندیشمندان علوم اجتماعی سه معیشت عشیره ای، روستایی و شهری را از هم متمایز کرده و به تحقیق در خصوص خلقیات اختصاصی هر سه، دست زده اند. به بیان دیگر، هر انسانی با توجه به نیازهایی که در شیوه ی معیشتی او ایجاب می کند، به چاره جویی برخواسته و به رفع نیازهای خود می کوشد و نیاز به علم از این قاعده پیروی می کند و محققین برآنند که شیوه ی ...  بیشتر

بازتاب مسلک های اخلاقی در تصوف خراسان

پیمان ابوالبشری؛ حسن صادقی سمرجانی

دوره 13، شماره 1 ، آذر 1397، ، صفحه 35-50

http://dx.doi.org/10.22034/fakh.2019.91302

چکیده
  تصوف در خراسان بزرگِ سده های پنجم و ششم توانست با تکیه بر آبشخورهای فکریِ ممتاز و متمایز از جنبش زهاد در عراق، سرآغاز تحولی عمیق در تاریخ معارفِ باطنیِ جهان اسلام و تولید مکتوبات صوفیانه شود. جایگاه ایالت خراسان و تنوع اقلیت های دینی، به شکوفایی تصوف در این سرزمین، کمک بزرگی کرد. شیوخ خراسانی با یاری گرفتن از مرام های کهنی هم چون ...  بیشتر

استعمارستیزی بن مایه ی اصلی شعر محمدتقی بهار یگانه شاعر خراسان در عصر مشروطه

رضا موسی آبادی؛ مهدی نوروز؛ بتول فخراسلام

دوره 12، شماره 2 ، اسفند 1396، ، صفحه 109-132

چکیده
  یکی از رویدادهای مهم یک صد ساله ی اخیر، نهضت مشروطه می باشد که تحولی عمیق در ادبیات معاصر ایران ایجاد کرده و شاعران متعهد، آثار ارزشمندی را با بن مایه های پایداری علیه استبداد داخلی، ستمگری استعمارگران خارجی و تجاوزگری آنان آفریده اند. محمدتقی بهار از شاعران متعهد و ملتزم خراسان است که علیه حاکمیت استبدادی و استعماری عصر مشروطه، ...  بیشتر

هنر خراسان در دوره سلطان حسین بایقرا (911-875ق.) (با تکیه بر موسیقی و نگارگری)

مصطفی لعل شاطری

دوره 10، شماره 3 ، خرداد 1395، ، صفحه 91-120

چکیده
  به گواه متون و نگاره های بازمانده از عصر تیموری، اوج شکوفایی هنر موسیقی و نگارگری در این دوره بویژه در خراسان و دربار سلطان حسین بایقرا (875-911 ق.) و عصر وزارت امیر علیشیر نوایی بوده است. علاقه وافر سلطان حسین و حمایت های گسترده از هنرمندانِ این دو حوزه از یک سو، دربار را به محفلی پررونق جهت هنرنمایی موسیقی دانان و نگارگران درآورد و ...  بیشتر

معرفی خانقاه های خراسان و کارکردهای آنها

فریده داودی مقدم

دوره 10، شماره 1 ، بهمن 1394، ، صفحه 93-117

چکیده
  منطقه خراسان، از دیرباز تاکنون از جمله مهم ترین مراکز شکل گیری و اشاعه ی معارف عرفانی بوده است و بسیاری از بزرگان تصوف در این سرزمین زاده و پرورده شده اند و کتاب ها و منابع اصیل صوفیه، چون رساله قشیریه، کشف المحجوب، طبقات الصوفیه، اللمع و ... در این منطقه به نگارش درآمده است و نوابغ جهان عرفان چون عطار و مولانا از خراسان بزرگ برخاسته ...  بیشتر

گونه شناسی اقشار اجتماعی عصر سامانیان (با تکیه بر پوشاک آن ها)

فرحناز کهن

دوره 10، شماره 1 ، بهمن 1394، ، صفحه 119-152

چکیده
  طبقات اجتماعی، به عنوان واقعیتی عینی و ملموس در طول تاریخ، همواره مورد توجه متفکران و اندیشمندان بوده است که برخی از آن ها به تبیین قشربندی و برخی شاخص های آن را در آثار خود منعکس ساخته اند. یکی از این دوره های تاریخی، دوره سامانیان است. سامانیان به عنوان یک نظام قدرتمند توانستند یکپارچگی، وحدت ملی و فرهنگی خاصی در بین ایرانیان به وجود ...  بیشتر

بررسی تحلیلی روند ورود اسلام به شهرهای بخارا و سمرقند (41-132هـ .ق.)

سید شمس الدین نجمی؛ علیرضا رحیمی

دوره 9، شماره 3 ، اردیبهشت 1394، ، صفحه 131-151

چکیده
  با تأملی در تاریخ دو شهر بخارا و سمرقند، می توان دریافت که این شهرها، همزمان با ایران قبل از اسلام، از بزرگترین شهرهای ایالت سغد (سغدیانای باستانی) در حوزه ی رود زرافشان (رودسغد) و منطقه ی ماوراءالنهر بوده اند. بدون تردید اهمیت این دو شهر، طی قرون متمادی قبل و بعد از اسلام به اعتبارِ قرارگرفتن آنها در محل برخورد شاهراه های مهم بازرگانی ...  بیشتر

بررسی علل مهاجرت خاندان موسی الکاظم (ع) به ایران و خراسان و آثار و برکات آن

محمدصادق واحدی فرد؛ فاطمه گلی

دوره 9، شماره 2 ، بهمن 1393، ، صفحه 97-121

چکیده
  یکی از قطب های فرهنگی و معنوی که همواره در درازنای سده های اسلامی برای مردم ایران  به عنوان نماد دلدادگی به اهل بیت (ع) مورد توجه شیعیان قرار گرفته مقبره های فرزندان و نوادگان امامان تشیع است. ایران به عنوان پناهگاه نسبتاً امن برای شیعیان و بستری مناسب برای ترویج، رشد و اعتلای شیعه بوده است. فرزندان امام موسی الکاظم (ع) یکی از پرشمارترین ...  بیشتر

بررسی شکلی و محتوایی روزنامه خورشید (دوره مشروطیت)

محمد بیطرفان

دوره 8، شماره 4 ، بهمن 1393، ، صفحه 7-33

چکیده
  انقلاب مشروطیت فضای مناسبی جهت تسریع انتقال اخبار و بعضاً رشد آگاهی های عمومی به ارمغان آورد. از این رو، روزنامه‌های آزاد یکی از مهم ترین دستاوردهای انقلاب مشروطیت بود. این جستار دو هدف عمده را دنبال می کند. یکی بررسی شکلی روزنامه هم چون نوع چاپ، کاغذ، ساختار روزنامه و ...، دیگری بررسی و تحلیل مسائل عمده سیاسی و اجتماعی ایالت خراسان. ...  بیشتر

خراسان در شاهنامه

فاطمه مسیح فر؛ جواد هروی

دوره 8، شماره 3 ، آذر 1393، ، صفحه 101-136

چکیده
  خراسان بزرگ از پیشینه تاریخی کهنی در تاریخ ایران برخوردار است و با مطالعه در منابع نوشته شده در خصوص این سرزمین در تاریخ قبل و بعد از اسلام، می توان به جایگاه و اهمیت ویژه این سرزمین در تاریخ ایران و ملل همجوار پی برد. یکی از این منابع، شاهنامه فردوسی است. با بررسی این اثر عظیم، چگونگی اوضاع خراسان در ازمنه قدیم را درخواهیم یافت و قدمت ...  بیشتر

مهاجرت قبایل عرب به خراسان و پیامدهای فرهنگی آن

حسین مفتخری؛ محمود نیکو؛ مسعود بهرامیان

دوره 8، شماره 3 ، آذر 1393، ، صفحه 137-164

چکیده
  خراسان در عصر فتوحات یکی از کانون های مورد توجه عرب ها بود. ویژگی هایی نظیر موقعیت جغرافیای - اقلیمی خراسان، انگیزه های اقتصادی و کسب غنائم، زیاده خواهی های خلفای اموی و دوری از مرکز خلافت قبایل فراوانی مانند تمیم، ازد، بکر بن وائل و عبدالقیس را به این ایالت کشاند. این مهاجرت ها از زمان فتح این سرزمین شروع و در زمان خلافت امویان روند ...  بیشتر

شکل گیری رنسانس فرهنگی در دولت سامانیان عوامل تأثیرگذار بر ایجاد و توسعه علوم و دانش در قلمرو سامانیان (خراسان بزرگ و ماوراءالنهر)

فرحناز کهن

دوره 8، شماره 2 ، اسفند 1392، ، صفحه 99-130

http://dx.doi.org/10.22034/fakh.2014.154417

چکیده
  هدف از پژوهش حاضر بررسی عوامل تأثیرگذار در شکل‌گیری رنسانس فرهنگی در دولت سامانیان است. این پژوهش به روش تاریخی صورت گرفته و داده‌های آن با استفاده از نظام کتابخانه‌ای، جستجو در منابع و یادداشت برداری انجام پذیرفته است. یافته ها پژوهش نشان می دهد زمینه مساعد برای تکاپوی خلاقیت ذهنی، عامل اصلی فراخی دامنه پیشرفت های علمی و ادبی در ...  بیشتر

اهمیت اسناد آرشیوی در پژوهش‌های تاریخ محلی خراسان (اسناد آستان قدس رضوی درباره جنگ جهانی دوم)

ابوالفضل حسن آبادی

دوره 8، شماره 1 ، آذر 1392، ، صفحه 57-84

چکیده
     آرشیوهای محلی از منابع مهم اطلاعاتی در تحقیقات تاریخی هستند و میزان غنای این آرشیوها، ارتباط مستقیمی با افزایش پژوهش های تاریخی در یک منطقه دارند. در این مقاله، ابتدا تعریفی از تاریخ محلی و جنبه های مختلف آن ارائه می گردد. در ادامه با انتخاب جنگ جهانی دوم به عنوان یک موضوع مورد مطالعه آرشیوی، به جایگاه آرشیوهای محلی منطقه ای ...  بیشتر