مراودات حاکمان خراسان در زمینه اداری با بومیان در عهد اموی

عباسی, علی اکبر; الهی زاده, محمدحسن

doi:10.22034/fakh.2013.156242

مراودات حاکمان خراسان در زمینه اداری با بومیان در عهد اموی

نویسندگان

علی اکبر عباسی ¹

محمدحسن الهی زاده ²

¹ استادیار گروه تاریخ دانشگاه اصفهان

² استادیار گروه تاریخ دانشگاه بیرجند

10.22034/fakh.2013.156242

چکیده

خراسان در دوره اموی همواره مورد توجه خلفا بوده است و معمولاً حاکمان خراسان از میان اعراب و بهویژه اشخاص مورد اعتماد برگزیده میشدند. خراسان ولایتی پهناور و پر درآمد بود، ‌این مسأله از سویی سبب بروز رقابت میان امیران برای تصدی حکومت بر آن میشد و از سوی دیگر، حساسیت و نگرانی خلفای اموی را نسبت به این ناحیه برمیانگیخت. خراسانیان یا بومیان منطقه گذشته از برتریهای فرهنگی و مدنی نسبت به اعراب، میراث دار نظام اداری و دیوانی پر سابقهای بودند و عناصر مفیدی جهت کمک به ادارهی بهتر منطقه محسوب میشدند. گرچه براساس تعصب امویان و اعراب ساکن، مناصب کلیدی و حساس در اختیار اعراب بود اما در زمینههایی که اعراب تبحر کافی نداشتند، نظیرکتابت، حجابت، سفارت و مشاوره، از بومیان استفاده میشد. بومیان نیز اگرچه کلاً میانهی خوبی با اعراب نداشتند اما معمولاً در این زمینهها با آنان همکاری میکردند. این پژوهش، تحقیقی توصیفی- تحلیلی است که به بررسی مراودات حاکمان خراسان با بومیان منطقه در زمینه امور اداری عهد اموی میپردازد و حد و مرز این مراودات را مورد تجزیه و تحلیل قرار میدهد.

کلیدواژه‌ها

خراسان

بومیان

حاکمان

خلفای اموی

اعراب

موضوعات

تاریخ اسلام

عنوان مقاله English

Khorasan’s Governers’ relations on Ministerial Grounds with Natives in Omayyad era

نویسندگان English

Ali Akbar Abbasi ¹

Mohammad Hassan Elahizadeh ²

¹ Assistant professor in history of Esfahan University

² Assistant professor in history of Birjand University

چکیده English

In Omayyad era, Khorasan was always at the center of Caliphs attention and Khorasan’s governors were usually selected from Arabs, especially trustable ones. Khorasan was a vast and full of earnings province, these characteristics from one side caused competition between Emirs to get the authority to rule it and from the other side caused sensitivity and anxiety of Omayyad Caliphs regarding this region. Khorasanians or natives of the region, despite having cultural and civil advantages against Arabs, inherit a great ministerial and governmental background and were beneficial elements for helping to govern the region in a better way. Although because of Omayyad and Arab habitant’s fanaticism, important and key posts were given to Arabs, but in fields like: inscription, conservation, ambassadorship and consultation which Arabs were not skillful, natives were used. Though natives hadn’t good relations with Arabs, they usually cooperate with them in those fields. This research is a descriptive-analytic one that studies Khorasan’s governors’ relations with natives of the region on ministerial grounds of Omayyad era and analyses boundaries to these relations.

کلیدواژه‌ها English

Khorasan

Natives

Governors

Omayyad Caliphs

Arabs

ابنابیالحدید، عبدالحمید بن هبهالله (1959-1965م.). شرح نهجالبلاغه. تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم. بیروت: داراحیاء الکتب العربیه.##

ابنأثیر، عزالدین ابوالحسنعلی (1409ق.). اسدالغابه فی معرفه الصحابه. بیروت: دارالفکر.##

ابناعثم الکوفی، ابومحمد احمد (1411ق.). الفتوح. تصحیح علی شیری. بیروت: دارالاضواء.##

ابنجوزی، ابوالفرج عبدالرحمن بن علی (1412ق.). المنتظم فیالتاریخ الامم و الملوک، تصحیح محمد عبدالقادر عطا. بیروت: دارالکتب العلمیه.##

ابنحمدون، محمد بن حسن (1417ق.). التذکره الحمدونیه. بیروت: دارصادر.##

ابنخلدون، عبدالرحمن بن محمد (1408ق.). المبتداء و الخبر فی تاریخ العرب و البربر و من عاصرهم من ذوی الشان الاکبر. تصحیح خلیل شحاده. بیروت: دارالفکر.##

ابنخلکان، شمسالدین احمد بن محمد ( 1364ق.). وفیات الاعیان و انباء ابناء الزمان. تحقیق احسان عباس. قم: منشورات الشریف الرضی.##

ابنسعد، محمدبنسعد (1410ق.). الطبقات الکبری. تصحیح: محمد عبدالقادر عطا، بیروت. دارالکتب العلمیه.##

ابنعبدالبر، ابوعمر یوسف بن عبدالله (1412ق.). الاستیعاب فی معرفه الاصحاب. تصحیح علی محمد البجاوی. بیروت: دارالجیل.##

ابنعبدربه، ابیعمر احمد بن محمد ( 1404ق.). عقدالفرید. بیروت: دارالکتبالعلمیه.##

ابنعساکر الدمشقی، ابوالقاسم علی بن حسین (1415ق.). تاریخ المدینه الدمشق. بیروت: دارالفکر.##

ابنکثیر، ابوالفداء اسماعیل بن عمر (1407ق.). البدایه و النهایه. بیروت: دارالفکر.##

ابنمسکویه الرازی، ابوعلی (1379). تجارب الامم. تحقیق ابوالقاسم الامامی. تهران: سروش.##

اصفهانی، ابوالفرج ( 1415ق.). الاغانی. بیروت: داراحیاء التراث العربی.##

اخبارالدوله العباسیه و فیه اخبار العباس و ولده ... (1391ق.). تصحیح عبدالعزیزالدوری و عبدالجبار مطلبی. بیروت: دارالطلیعه للطباعه و النشر.##

بلاذری، احمد بن یحیی (1417ق.). انساب الاشراف. تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی. بیروت: دارالفکر.##

ثقفی کوفی، ابواسحاق ابراهیم بنمحمد (1355). الغارات. تصحیح سیدجلالالدین حسینیارموی . تهران: انجمن آثار ملی.##

جاحظ، ابوعثمان (1423ق.). الرسائل الادبیه. بیروت: دار و مکتبه الهلال.##

جهشیاری، ابوعبدالله محمد بن عبدلله (1348). الوزراء والکتاب. ترجمه ابوالفضل طباطبایی. [بیجا]. [بینا.].##

خطیب بغدادی، ابوبکر احمد بن علی (1417ق.). تاریخ بغداد. بیروت: دارالکتب العلمیه.##

خطیب، عبدالله مهدی (1357 ). حکومت بنی امیه در خراسان. ترجمه باقر موسوی. [بی-جا]: توکا.##

خلیفه بن خیاط، ابوعمرو (1415ق.). التاریخ. تصحیح: فواز. بیروت: دارالکتب العلمیه.##

دنت، دانیل (1358). مالیات سرانه و تأثیر آن در گرایش به اسلام. ترجمه محمدعلی موحد. تهران: خوارزمی.##

دینوری، ابوحنیفه احمدبن داود (1368). الاخبارالطوال. تصحیح: عبدالمنعم عامر. تطبیق کننده: جمال الدین الشیال. قم: منشورات الرضی.##

ذهبی، شمسالدین محمدبناحمد ( 1413ق.). تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر والاعلام. عمر عبدالسلام تدمری. بیروت: دارالکتب العربی.##

سمعانی، ابوسعید عبدالکریم بنمحمد (1382ق.). الانساب. تصحیح عبدالرحمن بن یحیی المعلمی الیمانی. حیدرآباد: مجلس دائرهالمعارف العثمانیه.##

طبری، محمدبنجریر (1387ق.). التاریخ الطبری (التاریخ الامم والملوک). محمد ابوالفضل ابراهیم. بیروت: دارالتراث العربی.##

نرشخی، ابوبکر محمدبنجعفر (1363). تاریخ بخارا. ترجمه ابونصر احمد بن محمد بن نصر القباوی. تلخیص محمدبن زفربن عمر. تصحیح: محمدتقی مدرس رضوی. تهران: توس.##

واعظیبلخی، ابوبکر عبدالله بنعمر ( 1350). فضائل بلخ. ترجمه عبدالله بن محمد بلخی. تصحیح عبدالحی حبیبی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.##

یاقوت حموی، شهاب الدین ابوعبدالله (1414ق.). معجمالادباء. بیروت: دارالغربالاسلامی.##

یعقوبی، احمدبن ابییعقوب (بیتا). التاریخ الیعقوبی. بیروت: دارصادر.##