تغییرات ساختار خانواده از منظر آمارهای ثبتی (مورد مطالعه: خراسان بزرگ) Changes in family structure from the perspective of registration statistics(Case study: Great Khorasan)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جامعه شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد بابل.

2 دانشیار گروه جامعه شناسی ، دانشگاه آزاد اسلامی واحدبابل

3 دانشیار جمعیت شناسی گروه علوم اجتماعی دانشگاه مازندران

4 استادیار گروه جامعه شناسی ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بابل

10.22034/fakh.2021.275656.1452

چکیده

چکیده
به دلیل اهمیت تحولات جمعیتی ایران در چهار دهه­ اخیر، موضوع محوری این مقاله مسأله‌شناسی تغییر ساختار خانواده با استفاده از بررسی آمار وقایع حیاتی ولادت، ازدواج و طلاق موجود در آرشیو سازمان ثبت احوال کشور است. در تحلیل تغییرات ایجاد­شده در ساختار خانواده، از تئوری­های گذار جمعیتی، انتخاب عقلانی و جهانی­شدن، بهره گرفته شده ­است. با روش اسنادی و تحلیل ثانویه­، به بررسی آمارهای ولادت، ازدواج، طلاق، میانگین سن مادران، تغییر گروه­های سنی مادران، مقایسه ازدواج زنان و باروری براساس گروه سنی، تغییرات نسبت 100 ازدواج به طلاق، پرداخته شده­است. نتیجه مطالعات نشان داد آمارهای وقایع حیاتی از سال 1395-1355 در استان­های خراسان بزرگ، علاوه بر تأثیر سیاست­های اجرائی­شده، گویای تغییر در نگرش و عملکرد خانواده و در نتیجه، کاهش فرزندآوری، کاهش تمایل به تشکیل خانواده و ازدواج و رشد قابل تأمل طلاق ­است. میانگین سن مادران در هر سه استان افزایش یافته­است. بیشترین ولادت در استان­های مذکور به مادران 29-25 سال و کمترین فرزندآوری به مادران بالای 49 سال اختصاص دارد. نتیجه مقایسه ولادت­های سال 1397 با 1389 براساس گروه سنی مادران، نشان داد که رتبه اول فرزندآوری از مادران 24-20 سال به 29-25 سال و رتبه دوم ولادت از مادران 29-25 سال به 34-30 سال تغییر یافته­است که این امر نشان از بالارفتن سن فرزندآوری مادران در استان­های مذکور دارد. زنان کمتر از 15-24 سال ساکن روستا، بیشتر از زنان شهری در بازه سنی مشابه اقدام به فرزندآوری می­کنند. بر مبنای تئوری گذار دوم جمعیتی، هرچه توسعه­یافتگی در جامعه­ای بالاتر می­رود، میزان باروری و ازدواج در آن کاهش و طلاق رشد می­یابد. از طرفی تشدید روابط اجتماعی بدون مرز در قالب شبکه­های گسترده ارتباطی و ارزیابی عقلانی والدین از منافع اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی داشتن فرزند، موجب تغییر نگرش و ارزش­ها در خانواده شده و زمینه تغییر ساختار خانواده را در استان­های مذکور فراهم نموده ­است.

کلیدواژه‌ها


- آزاد ارمکی، تقی (1381). نظریه­های جامعه­شناسی. تهران: سروش.##- احمدی، وکیل؛ قاسمی، وحید؛ کاظمی­پور، شهلا (1391). "بررسی نقش گذار جمعیتی در تغییرات جامعه‌شناسی خانواده". مطالعات اجتماعی-روان‌شناختی زنان، دوره 10، ش 1، پیاپی30 (بهار): 81-101.##- اسعدی، محمود (1387). "جامعه اطلاعاتی: نظریه­ها، چالش­ها و فرصت­ها". تدبیر، سال نوزدهم، ش 194 (تابستان): 60-65.##- برناردز، جان (1390). درآمدی بر مطالعات خانواده. ترجمه حسن قاضیان. تهران: نشر نی.##- بیکر، ترز (1377). نحوه انجام تحقیقات اجتماعی. ترجمه هوشنگ نائبی. تهران: روش.##- پرسا، رولان (1374). آنالیز جمعیت­شناسی. ترجمه خسرو احمدی. تهران: سمت.##- ترنر، برایان اس. (1381). شرق­شناسی، پست­مدرنیسم و جهانی شدن. ترجمه غلامرضا کیانی. تهران: فرهنگ گفتمان.##- حسینی، حاتم (1386). درآمدی بر جمعیت شناسی اقتصادی اجتماعی و تنظیم خانواده. همدان: دانشگاه بوعلی سینا.##- سرایی، حسن (1385). "تداوم و تغییر خانواده در جریان گذار جمعیتی ایران". نامه انجمن جمعیت­شناسی ایران، دوره 4، ش 2 (زمستان): 37-60.##- عباسی شوازی، محمدجلال؛ عسکری ندوشن، عباس (1384). "تغییرات خانواده وکاهش باروری در ایران". مطالعات جامعه­شناختی، دوره 11، ش 3 (بهار): 35-75.##- عبداللهی، محمد (1389). "هویت ملی در ایران: فراتحلیل مقاله­های فارسی موجود". فصلنامه علوم اجتماعی، دوره 17، ش 50 (پاییز): 1-35.##- فروتن، یعقوب (1386). "رویکرد اجتماعی و جمعیت‌شناختی به مسائل خانواده معاصر با تأکید بر سقط جنین در ایران". مطالعات اجتماعی ایران، سال یازدهم، ش 3 (پاییز): 55-76.##- فروتن، یعقوب (1392). "چالش­های خانواده معاصر و نوگرایی با تأکید بر طلاق در فرایند گذار جمعیتی". مسائل اجتماعی ایران، سال چهارم، ش 2 (زمستان): 105-129.##- کاظمی­پور، شهلا (1383). "تحول سن ازدواج زنان در ایران و عوامل جمعیتی مؤثر بر آن". پژوهش زنان (زن در توسعه و سیاست)، دوره 2، ش 3 (پاییز): 103-124.##- کرایب، یان (1378). نظریه اجتماعی مدرن از پارسونز تا هابرماس. ترجمه عباس مخبر. تهران: آگه.##- کلمن، جیمز (1377). بنیادهای نظریه اجتماعی. ترجمه منوچهر صبوری کاشانی. تهران: نشر نی.##- گیدنز، آنتونی (1377). پیامدهای مدرنیته. ترجمه محسن ثلاثی. تهران: نشر مرکز.##- گیدنز، آنتونی (1379). جهان رها شده. ترجمه علی­اصغر سعیدی. تهران: علم و ادب.##- گیدنز، آنتونی (1395). جهان لغزنده است. ترجمه علی عطاران. تهران: پارسه.##- لبیبی، محمدمهدی (1393). خانواده در قرن بیست و یکم. تهران: نشر علم.##- لوکاس، دیوید؛ میر، پاول (1381). درآمدی بر مطالعات جمعیتی. ترجمه حسین محمودیان. تهران: دانشگاه تهران.##- مارشال، گوردن (1388). فرهنگ جامعه­شناسی. ترجمه حمیرا مشیرزاده. تهران: میزان.##- ویلیامز، مارک (1379). "بازاندیشی در مفهوم حاکمیت: تأثیر جهانی شدن بر حاکمیت دولت". ترجمه اسماعیل مردانی گیوی. اطلاعات سیاسی - اقتصادی، سال ششم، ش 155-156 (تابستان): 132-141.##- مای، جان. اف. (1397). سیاست­های جمعیتی جهان. ترجمه یعقوب فروتن. تهران: مؤسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور.##- ملکی، امیر، و دیگران (1394). "بررسی فردی شدن خانواده در ایران با تأکید بر روند تغییرات ساختاری و کارکردی خانواده­ ایرانی از سال 1393 تا 1335". مطالعات راهبردی زنان، سال هجدهم، ش 69 (پاییز): 41-96.##- میرزایی، محمد (1378). "نوسانات تحدید موالید در ایران". فصلنامه جمعیت، سال بیست و ششم، ش 29-30 (پاییز و زمستان): 38-58.##- نیومن، ویلیام لارنس (1395). شیوه­های پژوهش اجتماعی: رویکردهای کیفی و کمی. ترجمه حسین دانائی فردوسی و حسین کاظمی. تهران: کتاب مهدیان.##- واترز، مالکوم (1379). جهانی شدن. ترجمه اسماعیل مردانی­گیوی. تهران: سازمان مدیریت صنعتی.##- وبر، مارکس (1368). مفاهیم اساسی جامعه­شناسی. ترجمه حسن پویان. تهران: چاپخش.##
- Abbasi-Shavazi, M. J.; Mcdonald, P. (2007). “Family Change in Iran: Religion, Revolution, and the State”, In: International Family Change. Id: Eeational Perspectives, R. Jayakody, A. Thornton, and W. Axinn (eds). NewYork: Taylor & Francis Group: 25-35.##- Adhikari, R. (2010). “Demographic, socio-economic and Cultural Factors Affecting Fertility Differentials In Nepal”. BMC pregnahcy & child birth, Vol. 10, No. 19: 3-11.##- Hirshcman, C.; Minh, N. H. (2002). “Tradition and Change in Vietnamese Family Structure in the Red River Delta”. Journal of Marriage and Familiy,Vol. 64, No. 4: 1063-1079.##- Lesthaeghe, R.; Neels, K. (2002). “From the first to the second demographic transition: An interpretation of the spatial continuity of demographic innovation in france, belgium and Switzerland”. European journal of population, Vol. 18, No. 2: 325-360.##- Gernsheim, Elisabet-beck (2013). “Familiy structures,reproductive technologies and individualization in second modernity”. [Online] Available: https://www.theory culture society.org/interview-with elisabet-beck [2020/1/15].##- Giddens, Anthony (1999). “Runaway world”. [Online] Available: http://www.bbc.couk/reith1999/lecture 4 shtml [2020/4/11].##- Gillies, Val (2003). Familiy and intimate relation ship. London: South bank university.##- Kumar. A. (2012). “The impact of globalization on familiy structure: A sociological study (in reference to the 300 benegali families situating in udham singh nagar district of Uttarakhand”. Journal of Experimental Science, Vol. 3, No.1: 10-13.##- Scholte, J. A. (1993). “International Relations of Social Change”. Ge, Buckingham, open university press, Vol. 70, No. 2: 13-26.##- Skirbekk, V. (2008). “Fertility Trends by Socioal Status”. Demographic Research, Vol. 18, No. 5: 145-175.##-Sobtka, T.; Skirbekk,V.; philipov, D. (2010). “Economic Recession and Fertility in the Develop World. Vinna Astria”. Population Council, Vol. 37, No. 2: 267-306.##-Toren, N. (2003). “Tradition and Transition: Family Change in Israel”. Journal of Gender Issues, Vol. 21, No. 2: 60-76.##- Zsolani, L. (1998). “Rational choice and the Diversity of choices”. Journal of socio-economics, Vol. 27, No. 5: 613-623.##