قحطی شمال خراسان طی جنگ جهانی اول به روایت اسناد منتشرنشده آرشیو ملی ایران Famine in North Khorasan during the First World War, according to unpublished documents of the National Archives of Iran

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیأت علمی و مدیر گروه تاریخ اجتماعی و اقتصادی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

10.22034/fakh.2021.296056.1483

چکیده

ایران سرزمینی است که به دلایل متعدد جغرافیایی، هجوم بیگانگان، فقدان راه­های مناسب مواصلاتی و غیره، پیوسته در معرض قحطی‌های مختلف و ادواری بوده است. با وقوع جنگ جهانی اول و اشغال ایران، مقارن با خشکسالی، آشفتگی‌هایی پیش آمد که وضعیت را پیچیده‌تر کرد. مسئله‌ی اصلی و پرسش مقاله‌ی حاض، با تمرکز بر منطقه شمالی خراسان به عنوان یکی از مناطق درگیر قحطی جنگ جهانی اول و تبعات حاصل از آن، این است که عوامل موجد یا تشدیدکننده‌ی بروز و گسترش قحطی وغلای پیش آمده چه بود؟ در این شرایط، دولت ایران جهت کاستن شدت قحطی و گرسنگی یا غلبه بر این وضعیت، چه اقداماتی انجام داد؟
برای انجام این پژوهش از اسناد آرشیوی منتشرنشده به­عنوان اصلی‌ترین منبع مطالعاتی موجود که حاوی اطلاعاتی بکر و تازه است، استفاده شده و تلاش شده با بهره‌گیری از روش تحقیق مطالعات تاریخی و بر پایه شیوه توصیفی ـ تحلیلی پس از مطالعه و بررسی اسناد مربوطه، با توجه به خلأ مطالعاتی درخصوص موضوع کنونی، به پرسش­های بالا پاسخ داده شود.
نتیجه‌ی حاصله، نشان‌گر این واقعیت است که علاوه بر روند اقدامات غیر عادلانه‌ی روس‌ها در ایجاد اخلال و تخریب نظام خرید محصولات مناطق شمال خراسان، اعم از محصولات کشاورزی و دامی، عوامل مختلف دیگری از جمله بارش کم، احتکار گندم و جو، سودجویی بیش از اندازه فروشندگان غله، بی‌کفایتی و بی‌خردی مأموران گمرکی، بی‌تدبیری مسئولان دولتی و غیره، مهم و مؤثر بوده‌اند و باعث بروز قحطی در سال های 1291ـ1297 شده‌اند.

کلیدواژه‌ها


- اعظمی زنگنه، عبدالحمید (1318). بانک. تهران: بی­نا.##- نصیری، محمد، و دیگران (1338). تاریخچه سی­ساله بانک ملّی ایران 1307ـ 1337. تهران: بانک ملی ایران.##- ماجدی، علی؛ گلریز، حسن (1367). پول و بانک از نظریه تا سیاست­گذاری. تهران: ب‍ان‍ک‌ م‍رک‍زی‌ ج‍م‍ه‍وری‌ اس‍لام‍ی‌ ای‍ران‌، م‍رک‍ز آم‍وزش‌ ب‍ان‍ک‍داری.##- مجد، محمدقلی (1387). قحطی بزرگ. ترجمه محمد کریمی. تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.##
اسناد
ساکما (سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران)، سند شماره
111، 116، 118، 120، 122، 123، 124، 127، 129، 131، 132، 134، 135، 137، 138، 139، 141، 145، 146، 153، 163، 165، 167، 177، 178، 179، 182، 183، 184، 185، 186، 187، 188، 189، 191، 195، 198، 201، 202، 203، 204، 205، 206، 207، 208، 211، 213، 218، 222، 223، 224، 228، 236، 238، 239، 240، 243، 247، 248، 249، 252، 253، 254، 255، 256، 261، 263، 267، 269، 270، 271، 272، 273، 274، 281، 283، 286، 287، 288، 303، 304، 306، 315، 316، 317، 324، 1493.##