تحلیل ادراک شهروندان از پدیده سکونتگاه‏های غیررسمی و ساکنان آن مورد مطالعه: شهر مشهد

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیأت علمی سازمان جهاد دانشگاهی خراسان رضوی

2 پژوهشگر جهاد دانشگاهی خراسان رضوی

10.22034/fakh.2020.203668.1363

چکیده

این روزها اسکان غیررسمی به نمادی از فقر و آسیب­های اجتماعی بدل شده است. مقاله­ی حاضر با اتکا به رویکرد کیفی و با تحلیل مصاحبه­هایی با 25 شهروند مشهدی - که به روش نمونه‏گیری نظری برگزیده شده بودند-، انجام شده، در صدد واکاوی ادراک و تفسیر شهروندان مشهدی نسبت به سکونتگاه‏های غیررسمی و ساکنان این اجتماعات است. این تحلیل نشان داد مشارکت‏کنندگان ذهنیت و تلقی اجتماعی متنوعی از ساکنانِ ‏های غیررسمی دارند. گروهی آنها را به­عنوان افرادی مهربان و دلسوز، ساده زیست، کم توقع، سخت کوش و مورد اعتماد می­شناسند و گروهی دیگر آنها را دروغگو، تنبل، خلافکار، خشن، بی هدف و غیرقابل اعتماد می­پندارند. مشارکت‏کنندگان از وجود مشکلات مختلف خانوادگی، کالبدی و مسکن، اعتیاد به مواد مخدر، جمعیتی، اجتماعی و فرهنگی، آموزشی، اخلاقی، امنیتی، بهداشتی، اقتصادی، فرهنگی و تفریحی، سیستم دولتی و زیرساختی و مسائل کودکان اطلاع داشته، برای این مشکلات تبیین­های درونی یا بیرونی نیز دارند. برآیند پیشنهادهای مشارکت‏کنندگان برای رفع یا تقلیل مشکلات، آن است که اتکای صِرف بر ظرفیت و حمایت سازمان­های دولتی کافی نیست و رفع این مشکلات نیازمند مشارکت و ارتباط میان سه سطح میانه (تشکل‌های مردم نهاد)، خرد (ساکنان منطقه) و کلان (حاکمیت و سیاستگذاری دولتی) است.

کلیدواژه‌ها


- آذربایجانی، مسعود، و دیگران (1393). روانشناسیاجتماعیبا نگرشبهمنابعاسلام. تهران: سازمان‌ مطالعه ‌و تدوین‌ کتب‌ علوم ‌انسانی ‌دانشگاه­ها (سمت).##- اخوان عبداللهیان، محمدرضا (1396). «مدیرکل راه و شهرسازی خراسان رضوی در گفت‌وگو با خبرنگار پایگاه خبری». [پیوسته] قابل دسترس در: [1397/6/3] https://b2n.ir/965500##- اسماعیلی، رضا؛ امیدی، مهدی (1391). "بررسی تجربه حاشیه­نشینی از دیدگاه حاشیه‌نشینان: یک مطالعه پدیدارشناسانه". مطالعات شهری، سال دوم، ش 3 (تابستان): 179-208.##- بوهنر، جرد؛ وانک، میکائیل (1382). نگرشوتغییرآن. ترجمه منیژه صادقی. تهران: ساوالان.##- بیوکی، جلال؛ پورغلام، هادی (1393). "رویکرد راهبردی به ساماندهی سکونتگاه‏های غیررسمی در کلان­شهرهای کشور (مطالعه موردی: شهرک نوده مشهد)". در: مجموعه مقالات برگزیده ششمین کنفرانس ملی برنامه­ریزی و مدیریت شهری با تأکید بر مؤلفه­های شهر اسلامی. برگزار کننده: شورای اسلامی شهر مشهد و ... . مشهد: دانشکده علوم پایه دانشگاه فردوسی مشهد: 45-66.##- پارساپژوه، سپیده (1381). "نگرشی از درون به پدیده حاشیه­نشینی (مطالعه موردی: اسلام­آباد کرج)". رفاه اجتماعی، دوره دوم، ش 6 (زمستان): 161-197.##- پوراحمد، احمد، و دیگران (1396). "سنجش کیفیت زندگی در سکونتگاه‏های غیررسمی (مطالعه موردی: محله اسلام­آباد تهران)". جغرافیای اجتماعی شهری، سال چهارم، ش 2، پیایی 11 (پاییز و زمستان): 1-22.##- ترکمن‌نیا، نعیمه؛ قربانی، رسول؛ خوارزمی، امیدعلی (1397). "ارزیابی سیستمی عوامل شکل‌گیری و گسترش سکونتگاه‌های غیررسمی کلان‌شهر مشهد". مجله جغرافیا و توسعه فضای شهری، سال پنجم، ش2 (پاییز و زمستان): 23-42.##- ترنر، جاناتان اچ. (1382). ساخت نظریه­های جامعه­شناختی. ترجمه عبدالعلی لهسائی­زاده. شیراز: نوید.##- رحمانی فضلی، عبدالرضا (1398). "نشست وزیر کشور با استاندار خراسان رضوی پیرامون مسائل حاشیه شهر مشهد". [پیوسته] قابل دسترس در: [1398/6/23] https://b2n.ir/068734##- رشیدی آل­هاشم، رکن­الدین؛ سلیمانی، مجید (1391). "بررسی رفتارهای حاشیه­نشین­ها". مطالعات علوم اجتماعی ایران، سال نهم، ش 35 (زمستان): 1-18.##- ریتزر، جورج (1374). نظریه­های جامعه­شناسی در دوران معاصر. ترجمه محسن ثلاثی. تهران: علمی.##- ساروخانی، باقر (1370). دایره­المعارف علوم اجتماعی. تهران: کیهان.##- شاوردی، تهمینه (1372). "نقش آموزش و پرورش در توسعه". رشد معلم، سال دوازدهم، ش 2، پیاپی 95 (آبان): 9-11.##- عظیمی هاشمی، مژگان، و دیگران (1394). "ارزش­ها، نگرش­ها و الگوهای کنش جوانان در خصوص همسرگزینی و روابط پیش از ازدواج". راهبرد فرهنگ، سال هشتم، ش 29 (بهار): 179-212.##- فرانزوی، استیون (1393). روان­شناسی اجتماعی. ترجمه مهرداد فیروزبخت و منصور قنادان. تهران: مؤسسه خدمات فرهنگی رسا.##- فلیک، اوه (1388). درآمدی بر تحقیق کیفی. ترجمه هادی جلیلی. تهران: نشر نی.##- قجاوند، کاظم؛ نوابخش، مهرداد (1386). "نگرشی بر مشکلات حاشیه­نشینی در اصفهان (منطقه ارزنان)". فصلنامه دانشگاه آزاد اسلامی واحد شوشتر، سال دوم، ش 3 (بهار): 127-150.##- کریمی، یوسف (1395). روانشناسی اجتماعی (نظریه­ها، مفاهیم، کاربردها). تهران: ارسباران.##- لطفی، حیدر، و دیگران (1389). "بحران حاشیه­نشینی و سکونتگاه‏های غیررسمی در مدیریت کلان­شهرها و رهیافت­های جهانی". جغرافیای انسانی، سال دوم، ش 6 (بهار): 135-145.##- لوزیک، دانیل (1383).  نگرشینودرتحلیلمسائلاجتماعی. ترجمه سعید معیدفر. تهران: امیرکبیر.##- محسنی، منوچهر (1379). بررسی آگاهی­ها، نگرش­ها و رفتارهای اجتماعی- فرهنگی در ایران. تهران: دبیرخانه شورای فرهنگ عمومی کشور.##- محمدپور، احمد (1389). ضد روش: منطق و طرح در روش‌شناسی کیفی، ج 1. تهران: جامعه‌شناسان.##- مرکز آمار ایران (1395). «نتایج تفصیلی سرشماری عمومی نفوس و مسکن». [پیوسته] قابل دسترس در:[1397/5/23]  https://b2n.ir/729801##- شهرداری مشهد. معاونت برنامه­ریزی و توسعه سرمایه انسانی (1395). «سکونتگاه‏های غیررسمی شهر مشهد». [پیوسته] قابل دسترس در:   https://b2n.ir/198702 [1397/5/24]  ##- مفاخری، عبدالله (1391). "مطالعه‌ی مقایسه‌ای عوامل اجتماعی تأثیرگذار بر نگرش ساکنان متن شهر و حاشیه‌ نسبت به همدیگر (مورد مطالعه: شهر سنندج)". پایان­نامه کارشناسی ارشد جامعه­شناسی، دانشکده اقتصاد و علوم اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا همدان.##- نقدی، اسدالله؛ زارع، صادق (1392). "مطالعه نگرش­ها و رفتارهای اجتماعی فرهنگی زنان حاشیه­نشین (مورد مطالعه: شهرک سعدی شیراز)". مطالعات جامعه­شناختی شهری، دوره سوم، ش 9 (زمستان): 67-96.##

- Fazio, R. H. (2000). “Accessible attitudes as tools for object appraisal: The costs and benefits”. In: Why We Evaluate: Functions of Attitudes. Editors G. R. Maio & J. M. Olson. New Jersey: Mahwah, 1-36.##- Neuman, W. L. (2006). Scial Research Methods: Quantitative and Qualitative Approaches. Boston: Allyn and Bacon.##- Schiffman, L. G.; Kanuk, L. L. (1997). Consumer Behavior. London: PracticeHall College Div.##- Taylor, S. E.; Peplau, L. A.; Sears, D. O. (2003). Social Psychology. New Jersey: Pearson Education International.##- Urry, J. (2000). Sociology Beyond  Societies, Mobilization for Twenty first Century. London; New York: Routledge.##