بررسی جلوه‌های آیین قلندری و عیاری در رمان کلیدر

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه کوثر بجنورد

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سمنان

چکیده

رمان کلیدر اثر محمود دولت آبادی، یکی از رمان های برجسته ی معاصر است که بسیاری از آیین ها و باورهای پهلوانی و قومی منطقه ی خراسان را شناسانده است، به طوری که با پژوهش در آن، می توان به گنجینه ای ارزشمند از فرهنگ عامه ی خراسان دست یافت. وجود این گنجینه، نشان دهنده ی آن است که رمان کلیدر به پایگاه مناسبی برای انباشت و پاسداشت ذخیره های پهلوانی و قومی تبدیل شده است. آیین قلندری و آیین عیاری، از آیین هایی است که در شخصیت و رفتار برخی از شخصیت های رمان مورد بحث، نمود یافته است. در مقاله ی پیش رو، جلوه هایی از آیین قلندری و عیاری که در رمان کلیدر به آنها اشاره شده، مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. بر این اساس، پرسش بنیادین پژوهش این است که جلوه ها و مظاهر آیین قلندری و عیاری در رمان کلیدر چیست و کدام شخصیت های رمان توانسته اند صفات و ویژگی قلندران و عیاران را در شخصیت خود به نمایش بگذارند. در واقع، هدف از این پژوهش ردیابی اشارات، ویژگی ها و صفات قلندری و عیاری در شخصیت های رمان کلیدر است. پژوهش حاضر نشان می دهد بسیاری از ویژگی ها و صفات قلندران و عیاران در رفتار و صفات برخی از شخصیت های رمان مانند ماه درویش، گل محمد، مدیار، ستار، گودرز بلخی و خان عمو قابل مشاهده است و همین امر، نشان دهنده ی رواج و گستره ی تاریخی و قومی آیین قلندری و عیاری در خراسان است. باید اشاره کرد که در رمان مورد بحث، عناصر و مظاهر فرهنگ عامه به گونه ای غیرمستقیم در فضا و بافت داستان و در گفت و گوی شخصیت ها و یا در رفتار و کردار آنها، پنهان شده است. به همین دلیل، پژوهش در این اثر می تواند لایه های پنهان رمان را نیز بر ما مکشوف کند.
Kelidar novel is one of the most prominent contemprory novels that has recognized the rituals and athletics and ethnic beliefs of Khorasan region, so that with research on it, the valuable treasures of the popular culture of Khorasan can be achieved. The existence of this treasure, shows that the novel, Kelidar has become an appropriate base for keeping ethnic values. Qalandari and Ayyari rituals is displayed in the behavior and personality of some of the characters in the discussed novel. In the present article, some effects of Qalandari and Ayyari rituals are investigated which are mentioned in Kelidar novel. The fundamental question of the research is that, what are the effects and manifestations of Qalandari and Ayyari rituals in the novel and which characters were able to portray the characteristics of the Qalandars and Ayyaran in their personality? In fact, the aim of this study is to trace Ayyari indications and characteristics in the characters of the Kelidar novel. The present study shows that many features of Qalandars and Ayyaran are visible in the behavior and traits of some of the novel’s characters such as Mahdarvish, Golmohammad, Mediar, Sattar, Goodarz Balkhi and Khanamoo. This fact also shows the historical and ethnic range of these traditions in Khorasan. In the discussed novel, the elements and manifestations of popular culture are hidden indirectly in the atmosphere and context of the story, in the dialogue of characters, or in their behavior and deeds. For this reason, research in this work can reveal the hidden layers of the novel to us.                     

کلیدواژه‌ها


اسحاقیان، جواد (1383). کلیدر، رمان حماسه و عشق. تهران: گل آذین.##بهار، مهرداد (1385). جستاری در فرهنگ ایران. به کوشش ابوالقاسم اسماعیل پور. تهران: اسطوره.##حسام پور، سعید (1384). "نقش عیاری در فرهنگ و تمدن ایرانیان". مطالعات ایرانی، سال چهارم، ش 8 (پاییز): 53- 73.##دولت آبادی، محمود (1393). کلیدر. تهران: فرهنگ معاصر.##دهخدا، علی اکبر. لغت نامه دهخدا، ج10. ذیل "عیار".##شعبانی، رضا (1387). مروری کوتاه بر تاریخ ایران. تهران: سخن.##شفیعی کدکنی، محمدرضا (1387). قلندریه در تاریخ (دگردیسی های یک ایدئولوژی). تهران: سخن.## شفیعی کدکنی، محمدرضا (1388). تازیانه های سلوک: نقد و تحلیل چند قصیده از حکیم سنایی. تهران: آگاه.##کرمی، مریم (1385). "بررسی سبک روایت سمک عیار". پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه سمنان.##محجوب، محمد جعفر (1393). ادبیات عامیانه ی ایران. به کوشش حسن ذوالفقاری. تهران: چشمه.##معین، محمد. فرهنگ فارسی، ج 31. ذیل "عیار".##ناتل خانلری، پرویز (1364). شهر سمک. تهران: آگاه.##هدایت، صادق (1379). فرهنگ عامیانه مردم ایران. به کوشش جهانگیر هدایت. تهران: چشمه.## هدایت، صادق (1383). داش آکل. تهران: راویان مهر.##