نویسنده

عضو هیات علمی گروه تاریخ دانشگاه بیرجند

10.22034/fakh.2013.156019

چکیده

محمد ابراهیم شوکت­الملک دوم پس از تثبیت قدرت، کمتر مایل به نفوذ عوامل حکومت مرکزی در حوزه قدرت خود بود و مأموران مالیه­ای که زیر نظر مستخدمان بلژیکی خزانه­داری، وزارت مالیه و گمرکات بودند را مخل حکومت­داری خود می­پنداشت. به همین جهت میرزا ابراهیم خان رئیس اداره مالیه بیرجند چند ماه پس از ورود به بیرجند کشته شد و همین امر واکنش مستخدمان بلژیکی در مشهد و تهران را برانگیخت. مسیو للو و مسیو مرنارد بلژیکی و بارون چرکاسف کنسول روسیه در بیرجند که شوکت­الملک دوم را دخیل در این ماجرا می­دانستند تصمیم به تنبیه عوامل قتل و عزل شوکت­الملک دوم گرفتند. در مقابل انگلیسی­ها به همراه برخی عوامل داخلی نظیر ممتحن السلطنه و سردار اسعد بختیاری به حمایت از شوکت­الملک دوم پرداختند. کشمکش لفظی و مکاتبات از بیرجند شروع و به مشهد و تهران کشیده شد و تا آستانه عزل شوکت­الملک دوم پیش رفت، اما نه تنها بلژیکی­ها موفق به این کار نشدند بلکه با این که شوکت الملک در ارتباط با مسائلی از جمله همین مورد به تهران فراخوانده شد پس از بازگشت حکومت سیستان را هم بدست آورد. در این مقاله به رابطه شوکت الملک با مستخدمان بلژیکی و عوامل مؤثر بر آن طی سال­های 1330 تا 1332ق. پرداخته می­شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

A study on Shokat Al-Molk II relationship with Belgium servants during 1330-1332 A.H

نویسنده [English]

  • Ali Najafzadeh

Lecturer, The faculty member of the Department of historical studies of Birjand University

چکیده [English]

Mohammad Ibrahim, Shokat Al-Molk II, was not inclined to the interference of central government's agents after establishing his realm of authority and he supposed the finance officers who were under supervision of Belgium's servants of treasury, finance ministry and costume, his opponents in his governorship. Therefore, Mirza Ibrahim Khan, the master of Birjand's finance officer, was killed immediately after his entrance to Birjand that inspired Belgium's servants' reaction in Mashhad and Tehran. Mr.Leleux, Jacques-Joseph Mornard and Baron Cherkassof, the Russian Council in Birjand who considered Shokat Al-Molk guilty for this murder, decided to punish the agents of culprits and dismissal of Shokat Al-Molk II. In the opposite side, the Britain with some persons such as Momtahen Al-Saltaneh and Sardar As'ad Bakhtiyari supported Shokat Al-Molk II. The verbal dispute and correspondences began from Birjand and continued to Tehran and Mashhad which was near to Shokat Al-Molk's dismissal but  not only Belgiums were not successful, but also in spite of the fact that Shokat Al-Molk was called to go to Tehran regarding of those related issues, but after his arrival he also gained the rule of Sistan. This article investigates relationship between Shokat Al-Molk and Belgium's servants and the effective factors during the years 1330-1332 A. H.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Shokat Al-Molk II
  • Belgium's servants
  • Ghayenat
چرچیل، جورج پ. (1369). فرهنگ رجال قاجار. ترجمه غلامحسین میرزا صالح. تهران: زرین.##دستره، آنت (1363). مستخدمین بلژیکی در خدمت دولت ایران. ترجمه منصوره اتحادیه. تهران: نشر تاریخ.##رابینو، لویی (1363). دیپلمات­ها و نمایندگان کنسول­های ایران و انگلیس. تهران: نشر تاریخ ایران.##راشد محصل، محمد رضا (1388). از شوکتی تا دولتی. جستارهای فرهنگی درباره شرق ایران. تهران: هیرمند.##سازمان کتابخانه­ها، موزه­ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی اداره اسناد (1382).اسناد حضور دولت­های بیگانه در شرق ایران. به کوشش الهه محبوب فریمانی. مشهد: سازمان کتابخانه­ها، موزه­ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، اداره اسناد.##سپهر، احمد علی (1336). ایران در جنگ بزرگ 1918- 1914. تهران: بانک ملی ایران.##سلیمانی، کریم (1379). القاب رجال دوره قاجار. تهران: نشر نی.##شاهدی، مظفر (1377). زندگانی سیاسی خاندان علم. تهران: موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران.##علیزاده گل سفیدی، مصطفی (1388). سردار اسعد بختیاری. اصفهان: سروچمان.##مدرس رضوی، محمد تقی و دیگران (1386). مشهد در آغاز قرن چهاردهم خورشیدی مشهور به گزارش مکتب شاهپوری. تصحیح و توضیح مهدی سیدی. مشهد: آهنگ قلم.##منصف، محمد علی (1354). امیر شوکت الملک علم (امیر قاین). تهران: امیر کبیر.##نجف زاده، علی (1389). اسناد ایلات و طوایف قاینات و سیستان. مشهد: سازمان کتابخانه­ها، موزه­ها، و مرکز اسناد آستان قدس رضوی (زیرچاپ).##نجف زاده، علی (1385). «قتل میرزا ابراهیم خان رئیس اداره مالیه بیرجند به روایت اسناد». فرهنگ خراسان جنوبی. شماره اول. سال اول.##نجف زاده، علی(1391) «نخعی‌های قاینات و رابطه آن­ها با خزیمه‌ها در دوره قاجار». در: جستارهایی درباره بیرجند. گردآوری علی محمد طرفداری و محمود رفیعی. تهران: هیرمند.##خراسان. سال بیست و هفتم.شماره 7801.##عصر جدید. سال اول. شماره 32.##نوبهار. سال اول. شماره 37.##سازمان اسناد ملی: 0057-0010-0034 و 240030347 و 0057-0010-0034 و 0054-0010-0043 و 135و1136-0079- 0276 و 137-1136-0079- 0276 و 31/240030347 و  19/240030347 و 20/240030347 و 28/240030347 و 29/240030347.##آستان قدس رضوی، مرکز اسناد: 5/71647 و 3/70420 و 2/8624 و 3/70420 و 6/8624 و 6/8624 و 3/70420 و 5/71647 و 4/70151 و 12/70911 و 2/71647##