نویسندگان

1 استادیار جامعه شناسی فرهنگی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی

2 کارشناس ارشد مردم شناسی

10.22034/fakh.2014.154662

چکیده

هنر بافتن در تربت جام با نام «فرت بافی» یا «بافت پارچه» با نقوش متفاوت و ساده روستایی - متعلق به آن دیار- شناخته می شود. فرت بافی گرچه مانند ابریشم یا حریربافی یزد، بردبافی نیشابور و گلیمچه بافی گیلان شهرت ملی ندارد؛ اما در این منطقه کاملاً شناخته شده است و از جمله مشاغل خانگی به شمار می آید که نقش پررنگی در ایجاد اشتغال زنان دارد و با دستگاهی بسیار ابتدایی انجام می‌شود، که از وسایل محیط اطراف بافندگان ساخته شده است. این پژوهش می‌کوشد تا این هنر مهجور و ناشناخته منطقه و سرزمین تربت جام امروز و بوژگان یا بوزجان قدیم را توصیف و واکاوی کند. سرزمینی خشک و کویری که با زمزمه ی بادهای سیاه و بی رحم خو گرفته، اما مردمان خستگی ناپذیرش پنجه در پنجه ی طبیعت انداخته اند و به گاه کار و به هنگامه ی هنرمندی تصاویر خیره کننده ای آفریده اند. در این پژوهش از رهگذر مصاحبه با بافندگان مشخص شد که فرت بافی، قدمتی دیرین و چند صد ساله دارد و در مسیر رشد و تکوین خود، آرام آرام و پا به پای زندگی شبانی و کشاورزی مردمانی که همواره حاصل دسترنج خویش را مصرف کرده اند، قد کشیده و جایی برای خود در جوانب مسائل اقتصادی، هنری، ادبی و اعتقادی باز کرده و جزئی جدایی ناپذیر از زندگی مردمان این خطه شده است. از آنجا که فرت بافی در منابع پژوهشی مکتوب فاقد منبع بوده است، بر دشواری تحقیق افزوده شد؛ اما با این وجود چگونگی بافت، طراحی نقش ها، تشریح دقیق دستگاه فرت بافی مستند به تصاویر و عکس های گرفته شده در کنار رابطه ی آن با ادبیات و سروده های محلی در هنگام بافتن- از سوی زنان روستایی بافنده تربت جامی- و تأثیر آن در اقتصاد خانواده روستایی و نیز دشواری ها و عوامل مضر این هنر، به همراه پیشنهادهایی برای بقای فرت بافی، مطرح و مورد پژوهش قرار گرفته است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Anthropological Analysis of Fort-weaving Art Case Study: Torbat e Jam

نویسندگان [English]

  • Mohammad Sadegh Farbod 1
  • Aliyeh Rezaiyan 2

1 Assistant Professor in Cultural Sociology of Islamic Azad University of Central Tehran Unit

2 Ma in Anthropology

چکیده [English]

The art of Weaving in Torbat e Jam is known with the name of Fort-weaving (Traditional cloth Weaving) or cloth-weaving with its simple and various designs related to that area. Although Fort-weaving is not known much like the Yazd's silk-weaving, Neyshabour's Bard-weaving and Gilan's Gelimcheh-weaving throughout the Country, it is known greatly in this area and is included among the domestic occupations which plays a significant role in the establishment of employment for women and is done with an elementary machine which is made of inhabitants surrounding devices. This investigation aims at describing and investigating this separated and unknown area of today's Torbat e Jam and the former Boozhgan or Boozgan. An arid and desert-like land which has grown accustomed to the humming of ruthless winds, but its indefatigable inhabitants has strived hard with nature and at time of ingeniousness has produced startling pictures. In this study, through interview with the weavers, it was found that Fort-weaving dates back to several hundred years ago and in the course of their growth and evolution, the agricultural and pastoral life of the people who earned their living through their own products improved gradually and found its place in economic, artistic, literary and other aspect of people's life and became an indispensible part of these people life. Since accounts of Fort-weaving is not included in written research resources, this issue add to the difficulty of the study, however, the how of weaving, maps designs, a detailed description of Fort-weaving machine is based on pictures, photographs taken, as well as its relation to literature and local songs-by rural women- and its effect on the economy of rural families and difficulties and harmful elements on this art, accompanied by suggestions for the permanence of Fort-weaving discussed and studied

کلیدواژه‌ها [English]

  • Fort
  • Fort-weaving
  • Torbat e Jam
  • Art and woman
  • economy
  1. بواس، فرانسیس (1391). مردم شناسی هنر. مترجم جلال الدین رفیع. تهران: گل آذین.##2.تولستوی، لئون (1364). هنر چیست؟ مترجم کاوه دهقان. تهران: امیر کبیر.##3. حسن، احمد یوسف؛ هیل، دانالدر (1375). تاریخ مصور تکنولوژی اسلامی.ترجمه ناصر موفقیان. تهران: علمی و فرهنگی.##4.دهخدا، علی اکبر (1370). لغت نامه دهخدا، ذیل "بُرد".##5.روح الامینی، محمود (1368). زمینه ی فرهنگ شناسی. تهران: عطار.##6.روح فر، زهره (1391). "تاریخ پارچه بافی در ایران". روزنامه دنیای اقتصاد، 17 مرداد ماه.##7.سید صدر، ابوالقاسم (1386). دایره المعارف هنرهای صنایع دستی و حرف مربوط به آن. تهران: سیمای دانش.##8.لاهیجی، شهلا؛ کار، مهرانگیز (1387). شناخت هویت زن ایرانی. تهران: مطالعات زنان روشنگران.##9.قرطبی، عریب بن سعد (1364). دنباله تاریخ طبری. ترجمه ابوالقاسم پاینده. تهران: اساطیر.##10.ضیمران، محمد (1382). درآمدی بر نشانه شناسی هنر. تهران: نشر قصه.##11.گرایلی، فریدون (1375). نیشابور شهر فیروزه. تهران: ققنوس.##12.گرانتوسکی، ا. آ.، و دیگران (1385). تاریخ ایران از زمان باستان تا امروز. ترجمه کیخسرو کشاورزی. تهران: مروارید.##13.مک داول، دیوید (1380). تاریخ معاصر کرد. ترجمه ابراهیم یونسی. تهران: پانیذ.##14.مودودی، محمدرضا؛ محمدی، شهین (1390). رویش ریشه ها. مشهد: همسایه آفتاب.##15.ولف، هانس (1388). صنایع دستی کهن ایران. ترجمه سیروس ابراهیم زاده. تهران: علمی و فرهنگی.##16.یوشی زاده، مریم (1388). "بررسی جامعه شناختی ایران با استفاده از نمادشناسی فرش های دستبافت ایرانی". [پیوسته] قابل دسترس در:

[18/5/1388] www.hamshahritraining. ir سایت مدرسه همشهری. مرکز آموزش و پژوهش مؤسسه همشهری.##مصاحبه ها##- مصاحبه با خانم آرزو دروگر، خانه دار،13/2/92##- مصاحبه با خانم آرزو دروگر، خانه دار،20/2/92##- مصاحبه با خانم زری جامی الاحمدی، دبیر آموزش و پرورش، 15/12/91##- مصاحبه با خانم جباری، خانه دار،15/2/92##- مصاحبه با آقای جباری،کارمند اداره پست و تلگراف روستای بزد،1/2/92##- مصاحبه با خانم جوادی، خانه دار، 15/2/92##