نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته دکتری، گروه باستان شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه سیستان و بلوچستان

2 دانشیار، گروه باستان‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی،دانشگاه نیشابور، ایران

3 دانش آموخته کارشناس ارشد باستان شناسی دانشگاه سیستان و بلوچستان

4 دانش آموخته دکتری باستان شناسی دانشگاه محقق اردبیلی

10.22034/fakh.2022.317636.1521

چکیده

سنگ نگاره ها یا نقوش صخره ای یکی از نخستین هنرهای بشری برای تجلی عواطف و دیده های خود از محیط پیرامونش بوده است. در ایران، شواهد هنر صخره ای را می توان در اغلب مناطق کوهستانی که به نحوی زندگی کوچ نشینی یا رمه داری در آن جریان دارد مشاهده نمود. مجموعه سنگ نگاره های باستانی کال سیر، سیر خردو و مهدوا در منطقه شمال شرق ایران، در شهرستان طرقبه شاندیز واقع شده اند. در این منطقه تعداد کثیری از سنگ نگاره ها با موضوعات متنوع وجود دارد که بررسی این آثار با توجه به قدمتشان می تواند جنبه های تاریکی زندگی ساکنان این حوزه را نمایان سازد. در این پژوهش مطالعه نقوش صخره ای «مجموعه طرقبه شاندیز» با هدف شناسایی و پرداختن به علل و چرایی رسم نقوش صخره ای صورت گرفته است و هدف اصلی تحلیل معانی نقش مایه ها، بازسازی اقتصاد معیشتی و زیست محیط این منطقه بر اساس سنگ نگاره‌های نویافته در منطقه است. روش پژوهش توصیفی – تحلیلی و گردآوری اطلاعات به شیوه کتابخانه ای و بررسی میدانی انجام شده است. نتایج این پژوهش با توجه به تکنیک ساخت و تحلیل نقوش حاکی از آن است که این سنگ نگاره ها متعلق به هزاره سوم پیش از میلاد است و در سه گروه انسانی، حیوانی و نمادین قابل طبقه بندی هستند. این نقوش، برخاسته از عقاید و محیط زیستی که در آن ساکن بوده اند شکل گرفته اند و اقوام خالق این نقوش دامداران کوچ رو بوده اند و این نقوش بازتابی از معیشت آن ها بوده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Introduction and Analysis of New Found Petrography Motif of Kal-e-Sir, Sir-e-Khordoo and Mohadava (Torqabeh Shandiz -Khorasan)

نویسندگان [English]

  • Mehdi Dahmardeh Pahlavan 1
  • Hasan Basafa 2
  • Bahareh Moghadam 3
  • Ali Karimikia 4

1 PhD in Archeology, Department of Archeology, Faculty of Literature and Humanities, Sistan and Baluchestan University

2 Associate Professor, Department of Archaeology, Faculty of Literature and Human Sciences, Neishabor University, Iran

3 Master of Archeology University of Sistan and Baluchistan

4 PhD in Archeology of Mohaghegh Ardabili University

چکیده [English]

In archaeology rock art is human-made markings placed on natural surfaces, typically vertical stone surfaces. A high proportion of surviving historic and prehistoric rock art is found in caves or partly enclosed rock shelters; this type also may be called cave art or parietal art. A global phenomenon, rock art is found in many culturally diverse regions of the world. In Iran, evidence of rock art can be seen in most mountainous areas where nomadic or herding life takes place. The collection of ancient lithographs of Kalsir, Sir Khordoo and Mohadava are located in the northeastern region of Iran, in the city of Torqabeh Shandiz. In this area, there are a large number of petroglyphs with various subjects, and the study of these works, considering their antiquity, can reveal the dark aspects of the life of the inhabitants of this area. Since these motifs are related to livelihood, studying these motifs can reconstruct aspects of the life of the primitive inhabitants of this region. This field has a valuable rock art that has been related to each other due to the similarity of the designs. In this study, the study of rock motifs of "Shandiz Torqabeh Collection" has been done with the aim of identifying and addressing the causes and reasons for drawing rock motifs and the content analysis and matching method has been used. The data of this research have been collected from the field survey method and library studies. The results of this study indicate that the motifs are in three groups: human, animal and symbolic.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Northeast of Iran
  • Torqabeh Shandiz
  • rock art
  • lithography
  • motif