نویسندگان

1 استادیار هنر دانشگاه پیام نور تهران

2 دانش آموخته ی کارشناسی ارشد پژوهش هنر دانشگاه پیام نور تهران

چکیده

صنعت بافت فرش در شهرستان بیرجند به گذشته ای دور باز می گردد. طرح های اصیل و متنوعی در منطقه برای بافت فرش به کار می رود از جمله طرح موسوم به ریزه ماهی که از نقوش پرکاربرد شهرستان محسوب می شود به نحوی که درصد بالایی از صادرات را به خود اختصاص می دهد. فرش ریزه ماهی، متشکل از دو بخش حاشیه و متن است. متن فرش ریزه ماهی شهرستان به اشکال متفاوت اجرا می گردد، اما بخش حاشیه ی این فرش ها شکلی همگون با نقوشی مشخص دارد. این مقاله می کوشد نحوه ی طراحی حاشیه و نقش مایه های موجود در آن را به روش توصیفی بررسی نماید. با توجه به قدمت فرش های ریزه ماهی موجود در شهرستان تا حدود80 سال گذشته، تصاویر ارائه شده در مقاله نیز مشتمل بر این حیطه ی زمانی است. گردآوری اطلاعات، به روش میدانی و کتابخانه‌ای و با استفاده از ابزار مصاحبه، مشاهده و عکس برداری از نمونه فرش های ریزه ماهی صورت گرفته است. نتایج حاصله از تحقیق نیز نشان خواهد داد بر خلاف متون متنوع فرش ریزه ماهی شهرستان، نقوش حاشیه در این فرش ها بدون تغییر می باشد. تنها تغییرات صورت گرفته بر حاشیه به شکلی اندک، غیر فراگیر و محدود بوده است که مورد بررسی قرار خواهد گرفت.    

کلیدواژه‌ها

-اشتنبرنر، اریک (1384). قالی ها و قالیچه های شهری و روستایی ایران. تهران: یساولی.##-ادواردز، سیسیل (1368). قالی ایران. ترجمه مهین دخت صبا. تهران: فرهنگسرا.##-آذرپاد، حسن؛ حشمتی رضوی، فضل الله (1372). فرشنامه ایران. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.##-آیتی، محمد حسین (1371). بهارستان در تاریخ و تراجم رجال قاینات و قهستان. مشهد: دانشگاه فردوسی.##-بهنیا، محمدرضا (1381). بیرجند نگین کویر. تهران: دانشگاه تهران.##-پرهام، سیروس (1370). دستبافته های عشایری و روستایی فارس، ج 1. تهران: امیرکبیر.##-تیموری، زهرا (1392). "تحقیقی در سیر تحول نقش ماهی در فرش". [پیوسته] قابل دسترس در:        
http://www.persiancarpetassociation.com/naghsheh_mahi_090925.html. [22/7/2014]##
-حشمتی رضوی، فضل الله (1381). فرش ایران. تهران: دفتر پژوهش های فرهنگی.##-تیموری، زهرا (1387). تاریخ فرش: سیر تحول و تطور فرش بافی ایران. تهران: سمت.##-دانشگر، احمد (1372). فرهنگ جامع فرش ایران. تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.##-رضایی، جمال (1381). بیرجندنامه. تهران: هیرمند.##-ژوله، تورج (1375). برگی از قالی خراسان. تهران: شرکت سهامی فرش ایران.##-ژوله، تورج (1390). پژوهشی در فرش ایران. تهران: یساولی.##-شعبانی خطیب، صفرعلی (1387). فرهنگ نامه تصویری آرایه ها و نقش فرش های ایران. قم: سپهر اندیشه.##-صور اسرافیل، شیرین (1383). بر کویر سبز جنوب فرش خراسان. تهران: احیاء کتاب.##-محمدی، باسم و دیگران (1386). رؤیای بهشت: هنر قالی بافی ایران. تهران: سازمان اتکاء.##-مقدسی، ابوعبداله محمدبن احمد (1361). احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم. تهران: کاویان.##-نصیری، محمدجواد (1385). فرش ایران. تهران: پرنگ.##-هانگلدین، آرمن (1375). قالی های ایرانی. ترجمه اصغر کریمی. تهران: فرهنگسرا.##-یساولی، جواد (1374). قالی ها و قالیچه های ایران، ج 1. تهران: فرهنگسرا.##