نویسندگان

1 دانشیار گروه جغرافیا دانشگاه بیرجند

2 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی روستایی دانشگاه بیرجند

10.22034/fakh.2015.143789

چکیده

کشور ما به دلیل قرارگیری در کمربند خشک عرض‌های جغرافیایی نیمکره شمالی به طور پیوسته از خشکسالی، خشکی و کم‌آبی رنج می‌برد. هر چند حدود دو سوم از پهنه جغرافیایی کشور در عرصه مناطق خشک واقع شده، ولی در دو دهه اخیر گسترش خشکسالی و کم‌آبی تمام کشور را تحت تأثیر قرار داده است. به طوری که این مسأله از دغدغه‌های مهم سیاستگذاران و برنامه‌ریزان گردیده که آثار مقابله با آن به‌وضوح در فصول مختلف برنامه‌های توسعه کشور در دو دهه اخیر مشهود است. تهیه و تنطیم روش‌های مقابله با خشکسالی و کم‌آبی و ‌تأثیرات مستقیم و غیرمستقیم اقتصادی و اجتماعی آن نیازمند شناخت اثرات خشکسالی‌ها در پهنه‌های متفاوت جغرافیایی است‌. این تحقیق محدوده‌ای از بستر جغرافیایی شرق کشور در استان خراسان جنوبی را به عنوان منطقه مورد مطالعه اثرسنجی آثار اجتماعی خشکسالی بر فضاهای روستایی را مورد بررسی قرار داده است. تحقیق حاضر به لحاظ هدف کاربردی، از لحاظ روش و ماهیت توصیفی‌-تحلیلی و از لحاظ جمع آوری داده‌ها اسنادی- پیمایشی می‌باشد. جامعه آماری تحقیق را 153 روستای بخش شوسف شهرستان نهبندان تشکیل می‌دهند که از این میان 38 روستا به عنوان جامعه نمونه انتخاب، و کار پرسشگری از 262 منتخب در این روستاها صورت گرفته است‌. برای تجزیه و تحلیل داده‌های مورد لزوم از نرم افزار‌های آماری SPSS و EXCEL و جهت پردازش داده‌ها از آزمونT تک نمونه‌ای‌ استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد خشکسالی‌ در بعد اجتماعی موجب افزایش مهاجرت، افزایش فعالیت های غیرقانونی، فقر و وابستگی بیشتر روستاییان به سازمان‌های حمایتی شده است‌. از این رو، برای مقابله با پیامدهای خشکسالی باید روش‌هایی همسو با شرایط منطقه‌ای از ابعاد زیست‌محیطی، اقتصادی و اجتماعی اتخاذ نمود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The Inspection of Social Consequences of Drought in Rural Regions Case Study: Shoosf District of Nehbandan County

چکیده [English]

Our country for the reason of resting on dry strap of geographical latitudes in northern hemisphere suffered continuously from famine, dryness and droughty. Although about two third of the country’s geographical arena situated on the dry zones, but in two recent decades, the dryness and famine has influenced all of the country so that this problem turned as one of the important concerns of politicians and planners which the oppositional effects of this problem can be seen very clearly in two recent decades in different seasons of developmental programs of the country.  The provision and drawings of contrasting methods with famine and dryness and its direct and indirect economical and sociological effects demands the recognition of dearth influences in various geographical arenas. This research has been investigated the restricted area of geographical boundary of the east of country in South Khorasan as a region of case study of influence weighting of sociological effects of drought in rural spaces. This present research for the reason of its applicability aim, from the view of its nature and methodology is descriptive-analytic and from the view of data collection is documentary-survey one. The statistical community of research contains from 153 villages of Shoosf district of Nehbandan city which among them the numbers of 38 villages has been selected as a sample community and the labor of inquiry making has been accomplished from among 262 selected ones in this village. For the analysis of the required data, the statistical software of SPSS and EXCEL and for the reason of data processing method, the single sample T test has been used. The findings of research indicated that the dryness from social dimension causes the increase of immigration, illegal activities, poverty and the more dependency of villagers to the patronizing organizations. For this reason in opposition to drought consequences the harmonious methods with regional conditions from the environmental, economic and social aspects should be assumed

کلیدواژه‌ها [English]

  • Drought
  • Social Consequences
  • Rural Regions
  • Village Expansion
  • Shoosf
  1. اوزی، رمضان (1390). جغرافیای مخاطرات‌. مترجم محمد ظاهری. تبریز: دانشگاه تبریز.##2. بداق‌جمالی، جواد، و دیگران (1384). مدیریت ریسک خشکسالی (شناخت و راهکارها). مشهد: سخن گستر.##3. حجازی‌زاده، زهرا؛ جوی‌زاده، سعید (1389)‌. مقدمه‌ای بر خشکسالی و شاخص‌های آن. تهران: سمت.##4. خسروی، محمود؛ اکبری، محمد (1388). "بررسی ویژگی‌ خشکسالی‌های استان خراسان جنوبی". جغرافیا و توسعه، سال هفتم، ش 14 (تابستان): 51-68.##5. چکشی، بهاره (1380). "بررسی جنبه های زیست محیطی پدیده خشکسالی و سیل". در: مجموعه مقالات کنفرانس ملی بحران آب، ج1. زابل: دانشگاه زابل: 28-40.##6. رضایی، حجت (1392).‌ "تحلیلی بر خشکسالی و اثرات آن بر اقتصاد کشاوزی و مهاجرت‌های روستایی (مطالعه موردی: شهرستان ابرکوه طی دوره‌ی 1375-1384)". پژوهش و برنامه‌ریزی روستایی، سال دوم، ش 4 (پاییز و زمستان): 153-177.##7. رضایی، روح‌اله؛ حسینی، محمود؛ شریفی، امید (1389). "واکاوی وتبیین تأثیر خشکسالی بر مناطق روستایی شهرستان زنجان (مطالعه موردی: روستای حاج‌آرش)". پژوهش‌های روستایی، سال اول، ش3 (زمستان): 109-130.##8. شمسی، ابراهیم (1389). "بررسی و تحلیل پیامدهای اقتصادی و اجتماعی خشکسالی در دهه اخیر (مطالعه موردی: بخش زیرکوه شهرستان قاینات)". پایان نامه کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه پیام نور بیرجند.##9. صالح، ایرج؛ مختاری، داریوش (1386). "اثرات و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی خشکسالی بر خانوارهای روستایی در منطقه سیستان". علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، سال سوم، ش ا (تابستان): 99-114.##10. صبحانی‌نسب، یوسف (1388). "اثرات زیست‌محیطی واقتصادی - اجتماعی خشکسالی". در: مجموعه مقالات همایش منطقه‌ای بحران آب و خشکسالی. رشت. دانشگاه آزاد اسلامی رشت: 795- 799.##11. غیور، حسنعلی؛ مسعودیان، ‌ابوالفضل (1376)‌. "بزرگی، گستره، و فراوانی خشکسالی‌ها در ایران". تحقیقات جغرافیایی، سال دوازدهم، ش 45 (تابستان): 25-39.##12. فرج زاده، منوچهر (1384)‌.‌ خشکسالی از مفهوم تا راهکار. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.##13. کارگر، فاطمه (1391). "بررسی پیامدهای اقتصادی و اجتماعی خشکسالی در روستاهای وابسته به آبدهی قنوات (مطالعه موردی: بخش مرکزی شهرستان بیرجند)". پایان‌نامه کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه پیام نور بیرجند.##14. کاویانی، محمدرضا؛ علیجانی، بهلول (1388). مبانی آب و هواشناسی. تهران: سمت.##15. کردوانی، پرویز (1380). خشکسالی و راه‌های مقابله با آن در ایران. تهران: دانشگاه تهران.##16. کشاورز، مرضیه؛ کرمی، عزت‌اله (1387)."سازه‌های اثرگذار بر مدیریت خشکسالی کشاورزان و پیامدهای آن: کاربرد مدل معادلات ساختاری". علوم و فنون کشاورزی و منابع طبیعی. سال دوازدهم، ش43 (بهار): 267-283.##17. نساجی زواره، مجتبی (1380). "بررسی اثرات اقتصادی - زیست محیطی و اجتماعی خشکسالی". در: مجموعه مقالات کنفرانس ملی بحران آب، ج 1. زابل: دانشگاه زابل: 44-53.##

Knutson, c. Hayes, M.; Phillips, t. (1998). How to Reduce Drought Risk ,Journal of Climate. VoL. 18. No. 3: 1541-1549.##19. Mckee, T. B; Doesken, N. Y; Kleist, Y. (1993). The Realatianship of Drought Frequency and Duration to Time Scales.Preprints.8th Conference on Applied Climatology 22-17-january, Anaheim. 184-179. ##20.Walker, M; thers, A. (1996). "Drought & Natural hazard".Drought a Global Assessment, Vol. 1. No. 5: 3-18.##21. Wilhlte, D.A (1991)." Response to drought: comman. Threads from the Past vision for the future". journal America water resourees Association. No. 33: 951-959.##