نویسندگان

1 استادیار گروه زبانشناسی و زبان انگلیسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه بیرجند

2 دانشجوی کارشناسی ارشد زبانشناسی همگانی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه بیرجند

چکیده

تحولات اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی در سال های اخیر به همراه توسعه­ی صنعت، فناوری و ارتباطات، موجب گرایش گویشوران زبان­ها و گویش­های بومی و اقلیت به زبان­ ملی کشورمان یعنی فارسی معیار شده است و این روند، عاملی برای تضعیف جایگاه و تهدیدی برای حفظ زبان­ها و گویش­های محلی به حساب می­آید. بیرجندی یکی از گویش­های محلی کشورمان است که در سال­های اخیر کاربرد آن در حوزه های مختلف کاهش یافته و فراگیران این گویش در نسل جوان هر روزه کمتر می­شوند. هدف این پژوهش، به دست دادن شواهدی در مورد جایگاه اجتماعی این گویش و میزان کاربرد آن در حوزه­های مختلف با استفاده از پرسشنامه، مصاحبه و مشاهده در چهار گروه تحصیلی، پنج گروه سنی و دو گروه جنسیتی در شهر بیرجند است. بررسی داده­های این پژوهش نشان می دهند که به طور نسبی بیشترین میزان کاربرد گویش بیرجندی مربوط به حوزه خانواده است و هر چه حوزه رسمی­تر می­شود، میزان کاربرد گویش بیرجندی کاهش می یابد. سن در کاربرد گویش در حوزه ها و موقعیت­های مختلف مؤثر است. در مجموع یافته های این پژوهش از زوال تدریجی گویش بیرجندی در منطقه حکایت دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

آقاگل زاده، فردوس؛ داوری، حسین (1389). "جهانی شدن و زوال خرده زبان ها و گویش ها". در: مجموعه مقالات همایش بین المللی گویش های مناطق کویری ایران.به کوشش عصمت اسماعیلی و مصطفی جباری. سمنان: دانشگاه سمنان: 19-33.##-اسماعیلی، محمدرضا؛ بشیرنژاد، حسن؛ روحی مقدم، مهرداد (1386). "بررسی جایگاه و کاربرد زبان مازندرانی و نگرش های گویشوران نسبت به آن در شهرستان آمل (گزارش یافته های یک پژوهش میدانی)". پژوهش نامه علوم انسانی، دوره هشتم، ش 65 (زمستان): 1-28.##-بشیرنژاد، حسن (1383). "زبان های محلی ایران و خطر انقراض". فرهنگ مردم ایران، سال اول، ش 5 و6 (زمستان): 84-95.##-حق شناس، علی محمد (1369). "شعر و زاد و مرگ زبان ها". آدینه، سال ششم، ش 34 و 44 (آذر): 18-21.##-ذوالفقاری، سیما (1376). "گویش بختیاری، بقا یا زوال؟". پایان نامه کارشناسی ارشد زبان شناسی همگانی، دانشکده ادبیات فارسی و زبان های خارجی، دانشگاه علامه طباطبایی.##-رضایی، احمد؛ محمدزاده، فاطمه (1392). "کنکاشی در سابقه تاریخی برخی واژگان گویش های رایج در آذربایجان". فصلنامه راهبرد اجتماعی - فرهنگی، سال دوم، ش6 (بهار): 99-133.##-فلاحتی، محمدرضا؛ نعمتی، آزاده (1383). "مرگ زبان". آموزش زبان و ادب فارسی، سال پانزدهم، ش 96 (بهار): 30-35.##-مدرسی، یحیی (1368). درآمدی بر جامعه شناسی زبان. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.##-یارمحمدی، لطف الله (1374). "زوال زبان ها و لهجه ها". نامه فرهنگستان علوم، سال دوم، ش 2 (زمستان): 17-20.##
-Crystal, David (2000). Language Death. Cambridge: Cambridge University Press.##11.Fasold, Ralph (1984). The Sociolinguistics of Society. Oxford: Blackwell.##12.Fasold, Ralph; Connor-Linton, Jeff (2006). Language and Linguistics. Cambridge: Cambridge University Press.##13.Grimes, B. F. (2002). "Global Language Viability". [on-line]. Available: http://www.sil.org/sociolx/ndg-lg-grims_article.html. [2015/7/14]##14.Redish, Laura (2001). "Endangered Languages Revival and Revitalization". [on-line]. Available: http://www.native-languages. org/revive. htm. [2015/7/14]##