نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار زبان‌شناسی گروه زبان انگلیسی و زبان شناسی دانشگاه بیرجند

2 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد زبان‌شناسی دانشگاه بیرجند

چکیده

در پژوهش پیشِ­رو، محتوای آن دسته از کارآواهای خراسان جنوبی در حوزه کشاورزی که به ابزارها و مراحل مختلف کاشت، داشت و برداشت محصولات عمده خراسان جنوبی از جمله گندم، جو، زرشک و زعفران اشاره دارد، بررسی می­شود. وجهی از گفتمان که آن را معادل با کاربرد زبان در محیط اجتماعی و واقعی می­داند مبنا قرار گرفته است. در کارآواهای خراسان جنوبی، نمود ابزارهای کشاورزی سنتی مشهود است؛ "منگال" (داس) مهم­ترین ابزار کار کشاورز با "معشوق" همزادپنداری شده است که زندگی بدون آن ممکن نیست. "ترازو" از ابزارهای دیگری است که در این کارآواها به آن اشاره می­شود. مراحل کاشت، داشت و برداشت؛ ازجمله خرمن­کوبی و جداکردن کاه از دانه، در کارآواهای مربوط به گندم و جو بازتاب یافته است. درخت "زرشک" در کارآواها همچون زنی تصویرسازی شده است که انتظار باروری و تولید مثل از او می­رود؛ ضمن اینکه مراحل مختلف کاشت، داشت و به­خصوص برداشت زرشک؛ از جمله نحوه چیدن، خشک­کردن، حمل و بازاریابی آن نیز ذکر می­شود. گل زعفران به عروسی زیبا تشبیه می­شود که کشاورز دست او را می­گیرد و از زمین بلند می­کند. زمان و فصل مناسب چیدن گل زعفران و همچنین زعفران مرغوب، در این کارآواها آمده است. وجه تمایز عمده پژوهش حاضر از پژوهش­های دیگری که در خصوص کارآواها انجام شده، این است که این تحقیق منحصر به کارآواهایی شده که ابزارآلات و مراحل مختلف کار کشاورزی شامل کاشت، داشت و برداشت محصول، در آن­ها منعکس شده است.

کلیدواژه‌ها

برآبادی، سیداحمد؛ شعیبی، غلامحسین (1384). مردم­شناسی روستای ماخونیک. تهران: سازمان میراث فرهنگی و گردشگری.##بهنیا، محمدرضا (1380). بیرجند، نگین کویر. تهران: دانشگاه تهران.##پناهی سمنانی، احمد (1369). شعر کار در ادب فارسی (بازتاب کار در شعر شاعران گذشته و محلی). تهران: مؤلف.##ثواقب، جهانبخش (1389). "فرهنگ کار در ادبیات شفاهی و مکتوب". فرهنگ مردم ایران، سال ششم، ش 22-23 (پاییز و زمستان): 51-66.##جهانبخش، محمدعلی (1391). مردم­شناسی و فرهنگ عامه: با تکیه بر فرهنگ عامه مردم ایران. تهران: هم­پا.##دستغیب، سید عبدالعلی (1386). "دوبیتی­ها و ترانه­های ملی". کیهان فرهنگی، سال بیست و چهارم، ش 251 (شهریور): 34-39.##دوستی، شهرزاد (1386). "گندم­کاری در آیینه شعر عامیانه". فرهنگ مردم ایران. سال سوم، ش 9 (تابستان): 23-52.##راشد­محصل، محمدتقی (1377). "از گذشته­ها ... ". خراسان­پژوهی، سال اول، ش 2 (پاییز و زمستان): 123-130.##رضایی، جمال (1381). بیرجندنامه. تهران: هیرمند.##زارع، محمدباقر (1389). "آواهای کار بازارهای محله گیلان". فرهنگ مردم ایران، سال ششم، ش 22-23 (پاییز و زمستان): 215-234.##شاه­حسینی، علی­رضا (1382). "ترانه­های مشک­زنی عشایر دامنه­های جنوبی البرز". مجله دانشکده علوم انسانی دانشگاه سمنان، سال دوم، ش 5 (تابستان و پاییز): 93-114.##شکورزاده، ابراهیم (1327). ترانه­های روستایی خراسان. تهران: گوتنبرگ.##شکورزاده، ابراهیم (1346). عقاید و رسوم عامه مردم خراسان. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.##صالح­پور، زینت (1386). "ملوونون (شناگران) در ایل بختیاری". فرهنگ مردم، سال ششم، ش 21-22 (بهار و تابستان): 116-120.##صدا و سیمای خراسان جنوبی (1389). "رو وَر اَفتُو". شبکه خاوران (12 خرداد).##صدا و سیمای خراسان جنوبی (1390). "نسیمی از شرق". شبکه خاوران (20 اردیبهشت).##صدای خراسان جنوبی (1389). "آوای کار". (17 فروردین).##صدای خراسان جنوبی (1391الف). "چکّه". (19اردیبهشت).##صدای خراسان جنوبی (1391ب). "چکّه". (18خرداد).##صفری، جهانگیر؛ ظاهری، ابراهیم (1388). "بررسی ترانه­های کار عشایر بختیاری". فرهنگ و مردم، سال هشتم، ش31-32 (پاییز و زمستان): 169-182.##فاروقی­ هندوالان، جلیل­اله؛ حسینی، سیده ناهید (1391). "بررسی گفتمان برخی از فراقی­های خراسان جنوبی". فصلنامه مطالعات فرهنگی- اجتماعی خراسان، سال ششم، ش 22-23 (زمستان و بهار): 81-115.##فاروقی­ هندوالان، جلیل­اله؛ حسینی، سیده ناهید (1392). "بررسی استعاره­های هستی­شناختی در کارآواهای خراسان جنوبی". زبان و ادبیات فارسی (دانشگاه خوارزمی)، سال بیست و دوم، ش 76 (بهار و تابستان): 71-88.##فرهادی، مرتضی (1373). فرهنگ یاری­گری در ایران. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.##فرهادی، مرتضی (1379). "ترانه­های کار، کارآواهای ازیادرفته کارورزان و استادکاران". فصلنامه علوم اجتماعی، سال هفتم، ش 11-12 (پاییز و زمستان): 111-144.##فرهادی، مرتضی (1387). "ترانه کمیاب سال گرانی (روایت کمره­ای)؛ کشف و یا خلق!". فرهنگ مردم، سال هفتم، ش 27-28 (پاییز و زمستان): 39-62.##فریدل، اریکا؛ بلوک­باشی، علی (1356). "تحلیلی فرهنگی از ترانه­های بویراحمدی". فرهنگ­شناسی و فرهنگ عامه مردم، سال سوم، ش 3 (زمستان): 134-140.##کاظمی، محمدایوب (1375). سیمای بیرجند. تهران: جهان­آرا.##کریمی فروتقه، محمد (1390). "آواها و نواهای کار کشاورزی و شبانی در کاشمر". فرهنگ مردم ایران، سال هشتم، ش 25 (تابستان): 155-168.##کوثری، مسعود (1387). درآمدی بر موسیقی مردم­پسند. تهران: صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران.##مزرعتی، احمد (1383). ترانه­های قالی­بافان کاشان. اصفهان: مرنجاب.##مزرعتی، احمد (1385). "ترانه­های قالی­بافان کاشان". فرهنگ مردم، سال پنجم، ش 19-20 (پاییز و زمستان): 142-144.##میهن­دوست، محسن (1388). کله فریاد: ترانه­هایی از خراسان. تهران: گل­آذین.##میرنیا، علی (1381).نگاهی به فرهنگ مردم عامه خراسان. مشهد: سخن­گستر.##ناصح، محمدمهدی (1373). دوبیتی­های عامیانه بیرجندی، دفتر اول (شعر دلبر). مشهد: محقق.##ناصح، محمدمهدی (1377). دوبیتی­های عامیانه بیرجندی، دفتر دوم (شعر نگار). مشهد: محقق.##ناصح، محمدمهدی (1379). شعر غم؛ رباعی­های عامیانه بیرجندی. مشهد: آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهش­های اسلامی.##ناصح، محمدمهدی (1391). دوبیتی­های عامیانه بیرجندی (شعر یار و دیار). بیرجند: اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان جنوبی؛ محقق.##ناصح، محمدمهدی (1393). دوبیتی­های عامیانه بیرجندی، دفتر پنجم (شعر دیده به دیدار). بیرجند: اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان جنوبی؛ محقق.##نظری قوچان عتیق، موسی­الرضا(1385). "پیشینه رنگرزی در فرهنگ قوچانیان". فرهنگ مردم، سال پنجم، ش 17 (بهار): 144-154.##نیکوکار، عیسی (1356). "سیمای زندگی مادی و معنوی مردم سیستان در ترانه­های عامیانه". فرهنگ­شناسی و فرهنگ عامه مردم، سال سوم، ش 3 (زمستان): 69-90.##وجدانی، بهروز (1383). "علی (ع) در ترانه­های کار". کتاب ماه هنر، سال هفتم، ش 67-68 (فروردین و اردیبهشت): 56-61.##همایونی، صادق (1371). فرهنگ مردم سروستان. مشهد: آستان قدس رضوی، به­نشر.##همایونی، صادق (1379). ترانه­ های محلی فارس. شیراز: بنیاد فارس­شناسی.##