بررسی مؤلفه های سواد سلامت شهروندان شهر مشهد مبتنی بر رویکرد سلامت محور

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکترای جامعه شناسی مسائل اجتماعی ایران/ پژوهشگر و مدرس دانشگاه جامع علمی - کاربردی موسسه پژوهشی سینا (خراسان رضوی)

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد جامعه شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد قوچان/ پژوهشگر اجتماعی سازمان فرهنگی و اجتماعی شهرداری مشهد

10.22034/fakh.2021.265114.1441

چکیده

توانمندی در به­دست­آوردن، تحلیل و فهم اطلاعات بهداشتی که فرد نیاز دارد تا در مورد مسائل سلامتی خود مشارکت نماید و تصمیم‌های درستی بگیرد، "سواد سلامت" تعریف می­شود. هدف از نوشتار حاضر، ارزیابی وضعیت سواد سلامت و مؤلفه­های آن در شهر مشهد است. مبانی نظری سلامت­محور کاکرهام، متأثر از فرصت­ها و انتخاب در زندگی، جهت برخورداری از سواد سلامت استفاده شده­است. از رویکرد کمی­محور، راهبرد پیمایش از نوع توصیفی، در بین شهروندان بالای 18 سال مناطق شهری مشهد استفاده شده­است. بر اساس فرمول کوکران، 800 نفر مبتنی بر روش نمونه­گیری متناسب با حجم هر منطقه، انتخاب شده و با تکیه بر پرسشنامه استانداردشده سواد ایرانیان اطلاعات جمع­آوری شده­است. میزان آلفای کرونباخ پرسشنامه برابر با 921/0 در حد قوی به­دست آمده­است. نتایج نشان داد که از نظر جنسیت، تقریباً پاسخگویان با هم برابر بوده­اند. میانگین سنی پاسخگویان برابر با 31/37 سال بوده­است. وضعیت میانگین مؤلفه­های سواد سلامت عملکردی، ارتباطی­ـ تعاملی، پایه و انتقادی، به ترتیب حائز اهمیت بوده­است. نتایج مقایسه میانگین گروه­های تحصیلی، سنی و مناطق شهری با متغیر و مؤلفه­های مورد مطالعه در حد متوسط روبه بالا بوده­است. نتایج آزمون فریدمن بیانگر این است که مؤلفه­های سواد عملکردی، پایه، ارتباطی­ـ تعاملی و انتقادی با بیشترین میانگین و با مقدار مجذور کای برابر با 059/120 در سطح خطای کوچک­تر از 05/0 به­دست آمده­است که به لحاظ آماری با اطمینان 95/0 میانگین مؤلفه­ها، تفاوت معناداری در سبک زندگی سلامت­محور پاسخگویان وجود دارد. در نهایت سواد سلامت به­عنوان مؤلفه شناختی و متأثر از انتخاب­ها و  موقعیت‌ها در زندگی به افزایش کیفیت زندگی، ارتقای سبک زندگی سالم، کاهش خطرات سلامتی و مهارت­های خودمراقبتی منتهی می­گردد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


منابع
- پناهی، رحمان، و دیگران (1395). "بررسی سواد سلامت و عوامل مؤثر بر آن در دانشجویان خوابگاهی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی تهران". آموزش و سلامت جامعه، سال سوم، ش 3 (پاییز): ۳۰-۳۶.##جوادزاده، سیدهمام­الدین، و دیگران (1392). "بررسی سواد سلامت بزرگسالان شهر اصفهان". تحقیقات نظام سلامت دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، دوره نهم، ش 5 (تابستان): 540-549.##خسروی، عبدالرسول؛ احمدزاده، خدیجه؛ احمدزاده، زیبا (1393). توسعه سواد سلامت. بوشهر: دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی- درمانی بوشهر.##داستانی، میثم، و دیگران (1398). "بررسی سطح سواد سلامت الکترونیک مبتنی بر اینترنت دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی گناباد". مرکز مطالعات و توسعه آموزش علوم پزشکی یزد، دوره چهاردهم، ش 1 (بهار): 36-45.##دلاور، فرزانه؛ پاشایی‌پور، شهزاد؛ نگارنده، رضا (1397). "شاخص سواد سلامت: ابزاری نو برای ارزیابی سواد سلامت". حیات، سال بیست­وچهارم، ش 1 (بهار): ۱-۶.##ذوالفقاری، اکبر؛ شاکر اردکانی، سمیه؛ محمدی احمدآبادی، ناصر (1398). "بررسی رابطه سواد سلامت و متغیرهای دموگرافیکی شهروندان شهرستان یزد". روا­­ن­شناسی سلامت ایرانیان دانشگاه پیام نور، سال دوم، ش 1 (بهار و تابستان): 95-102.##رهبری بناب، مریم؛ بختیاری علی­آباد، محمد (1399). وضعیت سواد سلامت در جامعه ایران. تهران: مجلس شورای اسلامی، مرکز پژوهش­ها، معاونت اجتماعی.##رئیسی، مهنوش، و دیگران (1393). "سواد سلامت ارتباطی و انتقادی و خودمراقبتی در بیماران دیابتی نوع دو". دیابت و متابولیسم ایران، دوره چهاردهم، ش 3 (بهمن- اسفند): 198-208.##ساعی، منصور؛ حسینی­مقدم، محمد؛ بصیریان جهرمی، حسین (1398). "سنجش میزان سواد سلامت شهروندان تهرانی و عوامل مؤثر بر آن". پژوهش­های ارتباطی، دوره 26، ش 99 (پاییز): 113-147.##سالنامه آماری شهر مشهد 1397 (1398). مدیریت آمار و تحلیل اطلاعات. شهرداری مشهد. مشهد: شهرداری مشهد، معاونت برنامه­ریزی و توسعه سرمایه انسانی.##سیدمعلمی، زهرا؛ حقیقی، مهدیه (1395). "بررسی سواد سلامت دهان شهروندان شهر اصفهان در سال 1393- 1394". مجله دانشکده دندان­پزشکی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، دوره 12، ش  3 (پاییز): 268-279. ##طاووسی، محمود، و  دیگران (1394). "سنجش سواد سلامت بزرگسالان ایرانی ساکن شهرها (یک مطالعه ملی)". پایش (نشریه پژوهشکده علوم بهداشتی جهاد دانشگاهی)، سال پانزدهم، ش 1 (بهمن و اسفند): 95-102.##طهرانی بنی­هاشمی، سیدآرش، و دیگران (1386). "سواد سلامت در پنج استان کشور و عوامل مؤثر بر آن". گام­های توسعه در آموزش پزشکی، دوره 4، ش 1 (بهار و تابستان): 1-9.##عبدالملکی، بهاره، و دیگران (1398). "عوامل مرتبط با میزان استفاده از خدمات بهداشتی در بین زنان یائسه شهر مشهد بر مبنای نظریه رفتار برنامه‌ریزی ‌شده: نقش زمینه‌ای سواد سلامت". آموزش و سلامت جامعه، سال ششم، ش 2 (بهار): ۱۱۱-۱۱۷.##کیوان­آرا، محمود (1386). اصول و مبانی جامعه­شناسی پزشکی. اصفهان: دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی- درمانی اصفهان.##محمودی، حسن؛ طاهری، ابوالفضل (1394). "بررسی رابطه بین سواد اطلاعاتی و سواد سلامت در دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه فردوسی مشهد". تعامل انسان و اطلاعات، دوره 2، ش 2 (تابستان): 31-41.##
- Canal, D. J., et al. (2020). “Health Literacy among Health and Social CareUniversity Students”. International Journal of Environmental Research and Public Health, Vol. 17, Issue 7: 2273-2284.##Cockerham, W. C. (2004). The Sociology of Health Behaviorand Health Lifestyle. London: Prentice Hall College.##Cockerham, W. C.   (2007). “New Direction in Health Lifestyle Research”. Public Health, Vol. 52, No. 6: 327-328.##Cockerham, W. C. (2008). Social Causes of Health and Disease. London: Polity Press.##Cockerhama, W. C., et al. (2006). “Health lifestyles and political ideology in Belarus, Russia, and Ukraine”. Social science medicine, Vol. 62, No. 7: 1799-1809.##Cockerham, W. C.; Ritchey F. J. (1997). Dictionary of Medical Sociology. Westport: Greenwood Press.##Fransen, M. P., et al. (2011). “Applicability of internationally available health literacy measures in the Netherlands”. Health Commun, Vol. 16, No. 3: 134-149.##Ishikawa, H; Takeuchi, T; Yano, E. (2008). “Measuring functional, communicative, and critical health Literacy among diabetic patients”. Diabetes care, Vol. 31, No. 5: 874-879.##Kickbusch, I. (2015). “Health literacy: An essential skill for the twenty-first century”. Health Education, Vol. 108, No. 2: 101-104.##Kickbusch, I., et al. (2013). Health literacy the solid facts. publications of the WHO Regional Office for Europe, Copenhagen, Denmark.##Lai, A.Y., et al. (2013). “Communicative and critical health literacy and self-management behaviors in end-stage renal disease patients with diabetes on hemodialysis”. Patient education and counseling, Vol. 91, No. 2: 221-227.##Nutbeam, D. (2000). “Advancing health literacy: a global challenge for the 21st century”. Health Prom Int, Vol. 15, No. 3: 183-184.##Sandra Vamos, S., et al. (2020). “Making a Case for “Education for Health Literacy an International Perspective”. International Journal of Environmental Research and Public Health, Vol. 17, Issue 7: 1436-1454.##Von Wagner, C. H., et al. (2007). “Functional health literacy and health-promoting behavior in a national sample of British adults”. Epidemiol Community Health, Vo1. 61, No. 12: 1086-1090.##Yang, H. et al. (2015). “Health-Related Lifestyle Behaviorsamong Male and Female Rural-to-Urban MigrantWorkers in Shanghai, China”. PLOS One, Vol. 10, No. 2: 1-14.##