نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای تاریخ ایران اسلامی، واحد شبستر، دانشگاه آزاد اسلامی، شبستر، ایران

2 استادیار تاریخ ایران اسلامی، واحد شبستر، دانشگاه آزاد اسلامی، شبستر، ایران

3 استادیار تاریخ ایران اسلامی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

4 استادیار تاریخ ایران اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

10.22034/fakh.2022.346943.1550

چکیده

شهر مشهد در بین سال‌های 1313 تا 1320ه.ش و در دوره استانداری فتح‌الله پاکروان دستخوش تغییرات عمده‌ای ‌گردید. مقاله حاضر حول این تحولات به این پرسش اساسی پاسخ می‌دهد که اقدامات عمرانی پاکروان چه نقشی در توسعه کالبدی مشهد داشته است. بحث اصلی بر تأسیس اماکن جدید و تعدد آن در شهر مشهد تمرکز دارد ، با این واقعیت که نوعی جهش یا تکامل را در توسعه اماکن شهری در این دوره شاهد بوده‌ایم. به‌طورکلی این اماکن شامل سه دسته می‌شوند: 1- مؤسسات آموزشی، فرهنگی و بهداشتی. 2- کارخانه‌ها 3- خیابان‌ها و میدان‌ها که هرکدام از آنها نقش مهمی در توسعه شهر داشته‌اند. همچنین در این دوره شهر مشهد برای نخستین بار با ورود دو دستگاه اتوبوس و چند دستگاه تاکسی صاحب سیستم حمل‌ ونقل عمومی شد، این عوامل علاوه بر گسترش کالبدی، باعث ارتقای سطح فرهنگ شهرنشینی، جمعیت‌پذیری، جذب نیروی کار و دسترسی راحت مردم به نقاط مختلف شهر می‌شدند. توسعه کالبدی شهر، فرایندی مداوم است که طی آن محدوده های فیزیکی شهر و فضاهای کالبدی آن در جهت های طولی و عرضی از حیث کمی و کیفی گسترش پیدا می کنند. گسترش فیزیکی شهرها و روستاها به سوی یکدیگر سبب الحاق و ادغام روستاها در شهرها و در نتیجه توسعه کالبدی شهرها می گردد. مولفه های گسترش مشهد عبارتند از : 1- چگونگی گسترش موسسات تمدنی جدید در شهر 2- ورود افکار و اندیشه های نو در رابطه با شهرسازی 3- وجود حرم رضوی در راستای پذیرش مهاجر و زوار و متوطن شدن آنها در مشهد. در این مقاله به توصیف و تحلیل مصداق‌های گسترش کالبدی شهر مشهد و مسائل پیرامون آن پرداخته شده و از اینرو بر اساس ماهیت موضوع، این پژوهش به روش توصیفی و تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانه‌ای و اسنادی ارائه شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Physical expansion of Mashhad during the governorship of Pakravan

نویسندگان [English]

  • hamze Kavosi 1
  • Monireh Kazemi Rashed 2
  • Sayyid Hossein Raeis-sadat 3
  • Shahrzad Sasanpoor 4

1 History Department, Shabestar Branch, Islamic Azad University, Shabestar, Iran

2 History Department, Shabestar Branch, Islamic Azad University, Shabestar, Iran

3 History Department, Birjand University, Birjand, Iran

4 History Department, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran

چکیده [English]

Between 1313 and 1320 ASH and during the governorship of Fethullah Pakravan, Mashhad underwent many changes. This article examines these developments in order to answer this basic question: What effect did the construction measures of Pakravan have on the physical development of Mashhad? The establishment of new places and its multiplicity in the city of Mashhad strengthens the assumption that a paradigm-shift has been formed in the constructions of this period. In general, these places include three categories: 1- Educational, cultural and health institutions. 2- Factories 3- Streets and squares. Each of these has played an important role in the development of the city. In addition, during this period, the city of Mashhad got a public transportation system for the first time, with the arrival of two buses and several taxis. These factors, in addition to the physical expansion of the city, would improve the level of urban culture, population acceptance, labor recruitment and easy access of people to different parts of the city. It should be kept in mind that the physical development of the city is a continuous process that causes the physical limits of the city to expand in four directions and inevitably causes the integration of villages in cities and as a result the physical development of cities. This is what happened to Mashhad during this period. According to these explanations, the components of the expansion of Mashhad are: 1- How to expand new civilizational institutions in the city 2- How to form new thoughts and ideas in relation to urban development 3- How to accept pilgrims to the Razavi shrine in line with the acceptance of immigrants and the increase of Mashhad's population.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mashhad Physical Development
  • Mashhad
  • Fethullah Pakravan
  • Mashhad Civil
  • Khorasan Governors