Journal of Socio-Cultural Studies of Khorasan

Journal of Socio-Cultural Studies of Khorasan

Analysis of the Transformations of the Fish Motif in Mend Gonabad Pottery:Field Research

Authors
Behnaz Garmaznezhad 1
atefe fazel 2
1 1. Department of Islamic handicrafts, Faculty of Islamic handicrafts, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, IRAN
2 , assistance Professor, Faculty of Islamic handicrafts, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, IRAN
10.22034/fakh.2026.582154.1790
Abstract
Mend Gonabad pottery is one of the most prominent centers of traditional pottery production in eastern Iran, whose decorative motifs reflect local workshop traditions, indigenous culture, and the accumulated experience of regional potters. Among these motifs, the fish motif occupies a distinctive position within the decorative repertoire of Mend pottery. Accordingly, the present study aims to analyze the formal, stylistic, and compositional characteristics of the fish motif and to identify the recurring design patterns employed in its execution in contemporary Mend Gonabad pottery.

This applied research adopts a descriptive–analytical methodology with a qualitative approach. Data were collected in 2025 through documentary research, field observation, photographic documentation, and semi-structured interviews. The study sought to answer two research questions: (1) What are the formal, stylistic, and compositional characteristics of the fish motif in contemporary Mend Gonabad pottery? and (2) Which visual components recur most frequently in the examined samples and can therefore be identified as common design patterns of the fish motif?

The statistical population consisted of 82 pottery products collected from 10 active pottery workshops and 14 pottery retail shops in Mend Gonabad. From this population, 15 pottery objects featuring the fish motif were purposively selected for formal analysis. The visual characteristics of the selected samples were examined based on criteria including form, drawing style, composition, motif placement, and the relationship between the fish motif and accompanying decorative elements.

The findings indicate that the fish motif in contemporary Mend Gonabad pottery exhibits a relatively consistent formal and stylistic structure. Its principal characteristics include an elongated body, profile representation, bifurcated tail, triangular or angular fins, body segmentation through parallel lines or hatching, and compositions arranged according to the geometry of the vessel in circular, horizontal, or radial layouts
Keywords
Mand Gonabad Pottery
Fish Motif
Formal Analysis
Indigenous Art
Contemporary Pottery
Subjects
بنی اسدی، نازنین (1383). مدیریت مشارکتی معلمان و ارتباط آن با رفتار جامعه مدنی دانش آموزان. روان شناسی و علوم تربیتی، 34 (2)، 175-198.
وزیری، اسماعیل؛ نقشینه، نادر و نوروزی چاکلی، عبدالرضا (1398). موانع و چالش­های اشتراک­گذاری داده­های پژوهشی. پژوهشنامه کتابداری و اطلاع رسانی، 9 (2)، 5-23.
قبادیان، وحید (1377). بررسی اقلیمی ابنیۀ سنتی ایران. تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
احمدی نیای مطلق، حمیدرضا؛ هجرتی، محمدحسین؛ صفری، امید؛ بقالیان، علی؛ پارسا، عرفان و یزدانی مقدم، فائزه (1398). بررسی روند تولید مثلی ماهی سبزوگ(cyprinion watsoni)موجود در قنات قصبه گناباد، هفتمین کنفرانس ملی ماهی شناسی ایران، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.
اعظم‌زاده، محمد؛ آزاد خانکندی، هانیه و صباغپور، الناز (1400). سیر تحول طراحی از طبیعت. تهران: انتشارات مارلیک.
زمانی، عباس (1351). هنر سفالسازی در مند گناباد، نشریه هنر و مردم، 119(2)، 37-49.
دادور، ابولقاسم؛ روزبهانی، رویا(1397). نقش طبیعت در شکل گیری اساطیر ایران. تهران: انتشارات مهر نوروز.
حیدری­نژاد، فرزانه؛ حسین­آبادی، زهرا و آویشی، محمدرضا (1399). ویژگی‌های بصری و تحلیل مفاهیم نقوش ماهی روی سفال‌های قبل از اسلام در ایران، مجله نگره، 55(3)، 57-71. https://doi.org/10.22070/negareh.2020.12345
خداوردی، مهدی؛ قشقایی‌فر، فتحعلی و سهرابی‌نیا، احمد (1400). بررسی نقوش شاخص سفال مند گناباد و معنای نمادین آن‌ها، دوفصلنامه علمی هنرهای صناعی ایران، 4(1)، 24-37.https://doi.org/10.30475/isfa.2021.56789
شیخی، علیرضا؛ آشوری، محمدتقی (1387). تبیین ویژگی‌های فنی و هنری سرامیک روستای مند شهرستان گناباد، نشریه نگره، 8و7(2)، 86-101.https://doi.org/10.22070/negareh.2020.12345
کاظم پور، مهدی؛ شفایی، بهاره (1397). نشانه شناسی نقش ماهی با رویکرد عرفانی در سه نمونه از سفالینه های عصر معاصر(مطالعه‌ی موردی مند گناباد)، نشریه هنر های صناعی اسلامی، 3(3)، 55-71.https://doi.org/10.30475/islamicart.2018.65432
گریشمن، رومن(1388). تاریخ ایران از آغاز تا اسلام، ترجمه محمود بهفروزی. تهران: انتشارات جامی.
لباف خانیکی، رجبعلی (۱۳۸۳). گناباد، خاستگاه حماسه‌های پنهان، تهران: انتشارات سازمان میراث فرهنگی کشور.
لباف خانیکی، رجبعلی (۱۳۹۳). جایگاه سفال‌های آستان قدس رضوی در سفالگری ایران. مشهد: سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی.
محجوبی، فاطمه (1394). سفالگری در مند گناباد، مجله جلوه هنر، 13(4)، 53-71.
نظری، امیر؛ زکریایی کرمانی، ایمان (1394). مطالعه تطبیقی سفالینه های مراکز سفالگری مند گناباد و شهرضای اصفهان،نشریه نگارینه هنراسلامی، 2(6)،91-114 .https://doi.org/10.22070/artstudies.2015.34567
نیکوئی، مژگان؛ قوجه‌زاده، علیرضا؛ خدادادی مهابادی، معصومه و کاکاوند قلعه‌نوعی، فاطمه (1398). تطبیق مفهومی نماد ماهی در اساطیر، قرآن و مثنوی معنوی و کاربرد آن در آثار هنری، نشریه علمی-پژوهشی مطالعات هنر اسلامی، 36(16).https://doi.org/10.22081/jis.2019.45012
نصری، منوچهر؛ ایگدری،سهیل؛ فرحمند، حمید(1393). بررسی تنوع ریختی درون گونه­ای ماهی سبزوگ در حوضوه­های آبریز جنوب و جنوب شرق ایران بر اساس ریخت­سنجی هندسی، نشریه پژوهش­های ماهی­شناسی کاربردی، 2(5)، 26-42.http://jair.gonbad.ac.ir
هجرتی، محمدحسن(۱۳۷۹). جغرافیا و توسعه‌ی روستایی: بررسی موردی منطقه‌ی گناباد، تهران: مرکز فرهنگی آبا.
مصاحبه­ها
ترابی، محمد(1404)، خراسان رضوی، مندگناباد، کارگاه سفالگری محمد ترابی، میدان صنایع­دستی، کنارگذرشهید سلیمانی.
امیری، حسن(1404)، خراسان رضوی، مندگناباد، کارگاه سفالگری حسن امیری، میدان صنایع­دستی، کنارگذرشهید سلیمانی.

  • Receive Date 18 May 2026
  • Revise Date 03 July 2026
  • Accept Date 19 August 2026